sens życia według Oberiutów

Scenariusz spektaklu teatralnego napisany przez Łukasza Czuja z wykorzystaniem fragmentów utworów Daniiła Charmsa w tłumaczeniu Jerzego Czecha, Henryka Chłystowskiego i Jana Gondowicza oraz tekstów własnych.

Scenariusz spektaklu „Sen pogodnego karalucha” oparty jest na następujących tekstach:

Sztuce „Elżbieta BAM” w tłumaczeniu Jana Gondowicza oraz krótkich prozach Charmsa w tłumaczeniu Jana Gondowicza

Dialogach z opowiadania „Starucha” oraz opowiadaniu „Był sobie rudy..” w tłumaczeniu Henryka Chłystowskiego

Opowiadaniu „Mojej żonie ostatnio zaczęły krzywić się nogi” w tłumaczeniu Jerzego Czecha

Scenkach dramatycznych „Małgił” i „Poznanie dobra i zła” w tłumaczeniu Łukasza Czuja (konsultacja Katarzyna Makowiecka) – teksty pochodzą z wydanego w Wielkiej Brytanii w języku rosyjskim zbioru tekstów Daniiła Charmsa

Tekstach oryginalnych napisanych przez Łukasza Czuja

Aleksander Iwanowicz – melonik z podwójnym rondem. Jednolity garnitur – w wąskie czarno–szare paski, trochę przykrótkie spodnie, całość mocno opinająca sylwetkę, nadając jej wyrazisty charakter.

Elżbieta BAM – czarna suknia z finezyjnym gorsetem i stojącym kołnierzem, podchodzącym wysoko pod brodę. Spódnica wąska z długim rozcięciem z boku. Włosy luźne, opadające swobodnie na ramiona. Długie czarne rękawiczki.

Alicja – krótko obcięte, nieco chłopięce jasne włosy. Prosta bluzka w kolorze szarym, wpuszczona w czarne spodnie. Czerwona aksamitka na szyi.

Całość utrzymana w monochromatycznej gamie barw. Dwa plany. Plan pierwszy: przestrzeń pokoju ze snów – malowana w kratkę czarno–białą podłoga, leżąca po prawej stronie duża rzeźbiona szafa, jakby „tonąca” w podłodze, po lewej stronie pochylony zegar bez wskazówek, z tyłu zamykające przestrzeń po lewej stronie „znikające” drzwi (kawałek ściany z framugą, malowany we wzór z podłogi) z napisem Drei mal Klingen i wiszącą czaszką byka.

Drugi plan – całkowicie czarny z dominującym obiektem zamykającym głębie przestrzeni: wykonanym z stalowej blachy drzwiami – śluzą, wymodelowanymi w zniekształconym rzucie perspektywicznym, tworzącym wrażenie wypłaszczenia obiektu.

Cała przestrzeń uruchamia swoją dramaturgią i rytm za pomocą świateł – wydobywających malarską fakturę obiektów, wyznaczających pole gry i nadających charakter poszczególnym scenom. Rytm scen wyznaczany jest poprzez kontrapunktowanie światła „obiektywnego” oświetlającego całą przestrzeń gry i światła „subiektywnego” – punktowego, wykrawającego sylwetki ludzkie z całe przestrzeni, podkreślającego grą cieni dynamikę ruchu.

Zaraz oni wejdą. Wejdą aby mnie zetrzeć z powierzchni ziemi. Uciec. Uciec? Ale którędy? Zaraz wejdą. Ach, to oni? Uciekać.

Pamięć. Moja pamięć jak skrzynia. Zaglądam do niej. Teraz zwariuję.

Urodziłem się i .... Nie teraz jest inny dzień, nie potrafię wykonać żadnego ruchu. Kompletna obojętność. Zostałem sam. Aleksander Iwanowicz pewnie gdzieś teraz spaceruje z jakąś damulką i wyjaśnia jej swoje poglądy na miłość.

W moim pokoju...to stało się w moim pokoju...albo zupełnie gdzie indziej. Pokój, żelazny piecyk, parówki, walizka, martwa starucha na podłodze.

Żyła sobie staruszka żyła i....I dobrze jej tak. A słońce świeciło nadal, a piękne damy pachniały równie zachwycająco.

Mój Boże, która jest godzina. Nic nie pamiętam.

Mój pokój, żelazny piecyk, parówki, walizka, martwa starucha na podłodze, jej sztuczna szczęka obok mojego łóżka, inwalida z drewnianą nogą, śmiejące się dzieci, tak dzieci to paskudztwo, Aleksander Iwanowicz, Elżbieta BAM, martwa szczęka, żelazna starucha, podłoga, zegar, szczęka, podłoga, zegar, szczęka.

Nie mogę się poruszyć.

Nazywam się Danił Iwanowicz Mał

Nazywam się Aleksander Iwanowicz Gił

Bardzo się cieszę, że pana widzę.

Bardzo cieszę, że pana widzę.

Bardzo się cieszę, że pana widzę

Bardzo się cieszę, że pana widzę

Nie oderwałem Pana od pracy.

Nie, nie. Niczego nie robiłem, po prostu siedziałem sobie na podłodze.

Zawsze chciałem Pana o to zapytać.

Tak. Proszę zatem pytać.

Mam jednak nadzieję, że nie poczuje się pan dotknięty moim pytaniem.

Daniił Iwanowicz

Ależ skąd w Panu zrodziło się tak głupie podejrzenie?

Właśnie tego się obawiałem

Niechże pan pyta.

Zapytam zatem teraz pana: dlaczego nosi pan tak głupie nakrycie głowy?

Daniił Iwanowicz

Od pewnego czasu, nie opuszcza mnie podejrzenie, iż ktoś wykrada moje myśli.

Zatem i w łóżku nie zdejmuje Pan czapki.

Daniił Iwanowicz

Ależ to oczywiste. Nie zdejmuje moje czapki nigdy.

Tak jak myślałem, jest Pan prawdziwym...

Daniił Iwanowicz

Tak, jestem geniuszem.

Daniele Iwanowiczu...

Tak, Aleksandrze Iwanowiczu.

Zegar.

Zegar?

Aleksander Iwanowicz

Właśnie, zegar.

Daniił Iwanowicz

Ale co: zegar!

Aleksander Iwanowicz:

Zegar nie ma wskazówek.

Nie ma wskazówek.

Aleksander Iwanowicz

Dlaczego pan trzyma w pokoju zegar bez wskazówek?

Nie trzymam.

Jak to? Przecież sam pan powiedział, że zegar nie ma wskazówek.

Oczywiście, że tak powiedziałem.

No więc dlaczego pan trzyma w pokoju..

Ależ to nie jest mój pokój.

Jakże to nie jest pański pokój, czyj zatem.

Aleksandrze Iwanowiczu, przecież to jest pański pokój.

Mój pokój? Absolutnie to nie jest mój pokój. To może być Pana pokój, ale mój pokój...!

Jeśli nie jest to pana pokój, a nie jest to też, jak już stwierdziłem mój pokój, czyj zatem jest to

pokój?

Ja wszystko wiem. Wszystko słyszę. Mam różne sny. Najczęściej śni mi się moja śmierć. Jest duszny, letni dzień. Stoję w oknie i patrzę na drzewa rosnące w ogrodzie. Potem widzę, jak Aleksander Iwanowicz unosi się nad drzewami, robiąc śmieszne miny. Też chcę zrobić śmieszną minę, jednak czuję, jak moja twarz zastyga w jakimś obrzydliwym grymasie. Nie mogę uwolnić własnej twarzy, jakby grymas, zaczął nagle żyć własnym życiem i stał silniejszy od mojej woli. Aleksander Iwanowicz gdzieś nagle znika. Ja widzę, że nie jestem u siebie w domu, ale w jakimś obcym mieszkaniu. Potem budzę się i podchodzę do okna. Nad drzewami lata Aleksander Iwanowicz i robi śmieszne miny.

Czy mógłby mi Pan powiedzieć, czemu Pańska twarz ma taki dziwny, martwo–ołowiany kolor?

Z największą przyjemnością, udzielę panu odpowiedzi. Celowo się nie myję, by twarze znajdujących się obok mnie kobiet wydawały się jeszcze bardziej różowe, niż są w rzeczywistości.

W pana wyglądzie jest jednak coś co mnie osobiście bardzo przypada do gustu. Marzę, na przykład, o czymś takim, co znajduje się na Pańskich plecach. Niestety, jest to dla mnie nieosiągalne.

Co Pan ma na myśli?

Ten worek tłuszczu, albo skrzywienie kręgosłupa, które nazywa się garbem.

Jakże to miło, że zwrócił pan na to uwagę. Poza panem nikt tego bowiem nie zauważa. Przyznam się panu, że sam nie wiedziałem, iż noszę na sobie taką nadbudówkę.

Dobrze, że są na świecie przyjaciele, którzy zwracają nam uwagę na takie ułomności.

Zgadzam się z panem. Chciałbym przy okazji dowiedzieć się skąd pan ma owe czarne wgłębienia na policzkach. Czy toczą pana za życia robaki, czy też są to ślady prochu, czy może to wytatuowane wągry?

Martwią mnie pańskie pytania. Nie zadawała mi ich dotąd żadna kobieta. Zawsze interesowały się moimi włosami.

Teraz jest dla mnie jasne, że te ślady pozostawiły na pańskiej twarzy toczące ją za życia robaki.

Kobiety interesują mnie zawsze, szczególnie powyżej kolan. Dla niejednego kobiety to stworzenia zepsute. Krąglutka młoda kobietka! Co w niej zepsutego? Nic przecież!

A jakże, nie to co dzieci. Mówi się o ich, że są bezgrzeszne, może są i bezgrzeszne, ale niebywale ohydne, zwłaszcza w tańcu.

Kwiaty! Co warte kwiaty. U kobiet między nogami pachnie znacznie lepiej. Jedno i drugie to natura, nie ma się więc a co oburzać.

A wie Pan, że ponoć wkrótce mają wszystkim babom urżnąć dupska, po czym puścić je tak na spacer po ulicach.

Nic z tego. Nikt babom żadnych dupsk nie urżnie.

Elżbieta BAM

Elżbieta BAM?

Elżbieta BAM

Do czego potrzebna nam.

Hm. Do zabicia.

Jeśli tak to Elżbietę BAM widzę na ławce tam.

Dopadnijmy ją za życia.

Zaraz, za chwilę drzwi się otworzą i wejdą oni... Na pewno wejdą, złapią i zetrą z powierzchni ziemi. Co ja narobiłam! Co ja narobiłam. Gdybym tylko wiedziała. Uciec? Ale którędy?

Daniił Iwanowicz

Elżbieto Bam, proszę natychmiast otworzyć (pauza) To rozkaz!

Powiedz jej pan, że jak nie to wyważymy drzwi. Puść pan niech spróbuję

Wyważymy drzwi, więc niech zaraz otworzy.

A może jej tam nie ma?

Daniił Iwanowicz (cicho)

Jest. A gdzie ma być? Elżbieto BAM, mówię po raz ostatni: otwierać! Wywalaj.

Noża pan nie masz?

Nie, weź pan z ramienia.

Nie idzie. Zaczekaj pan, tak się przystawię.

Nie myślcie, że wam otworzę, póki nie powiecie, co chcecie ze mną zrobić.

Sama pani wie co się kroi..

Nie wiem. Chcecie mnie zabić?

Nie minie cię sroga kara,

Przed nami nie ma ucieczki

A może mi tak powiecie, czym zawiniłam?

Sama Pani powinna wiedzieć.

Nie, nie wiem.

Proszę pozwolić, że nie uwierzę.

Aleksander Iwanowicz

Zbrodniarka jesteś.

Cha-cha-cha-cha. I pewnie myślicie, że jeszcze zabijecie mnie z czystym sumieniem?

A jakże, w najlepszej zgodzie z naszym sumieniem.

Jeśli tak, to niestety brak wam niestety sumień.

Jak to brak nam sumień. Daniele Iwanowiczu, ona mówi, że nie brak nam sumień.

Bo pan na pewno żadnego sumienia nie ma, Aleksandrze Iwanowiczu. Zbir i już.

Kto zbir? Ja? Ja zbir niby?

Aleksandrze Iwanowiczu moment. Elżbieto Bam, rozkazuję.

Nie. Daniele Iwanowiczu, ja zbir mam być, czy co?

Daj Pan spokój z tym obrażaniem. Elżbieto Bam rozka...

Zaraz, zaraz Daniele Iwanowiczu. To ja jestem zbir czy nie jestem? Mów pan!

A weŸ pan odczep się.

To jak pan mówisz, jestem zbir? Nie?

A jakże, zbir!!!

Ach więc tak, to ja zbir jestem dla pana? Tak pan powiadasz?

Spływaj pan! Co za kawał młota! I bierze się taki za odpowiedzialną robotę. Powiedzieć mu słowo, a już się wpienia. Wiesz pan, kto pan jesteś? Normalny kretyn.

A Pan jesteś blagier.

Won!!!

Aleksander Iwanowicz to zbir!

Ja tego nie daruję.

A ja pana zaraz spuszczę ze schodów.

Spróbuj pan tylko!

To leć pan, leć, leć, leć.

Dziwna chłopu wątroba.

Niby, że mnie?

Panu, panu. No jasne że jemu, nie?

Jemu.

Elżbieto BAM, niech pani nie waży tak się mówić.

A dlaczego?

A bo pani nie ma żadnego prawa głosu. Jako sprawczyni podłej zbrodni. I jeszcze z impertynencjami wyjeżdża. Zbrodniarka!

Ale dlaczego?

Co-dlaczego?

Dlaczego zbrodniarka?

Dlatego, że nie ma pani żadnego prawa głosu.

Żadnego głosu.

Nie prawda, że nie mam. Może pan sprawdzić na zegarku.

Niedoczekanie pani. Postawiłem pod drzwiami straż. Jeden ruch, a Aleksander Iwanowicz czknie w bok.

Chcę to zobaczyć. Bardzo proszę.

No dobra. Tylko radzę się odwrócić. Raz, dwa, trzy.

Jeszcze raz! Błagam.

Jak pan to robi?

Zwyczajnie. Aleksandrze Iwanowiczu, proszę pokazać.

Z przyjemnością.

Ależ to istne cudo. Czy panowie coś jeszcze pokażą.

Awek plezir.

Allez-hop

Ale obaj.

Nie ma się o co zaprzeć.

Może dać panu ręczniczek?

Niby po co?

A tak sobie.

Nadzwyczaj miłą ma pani powierzchowność.

Czyżby? A to czemu?

Aleksander Iwanowicz

Y-y-y-y-y-y, bo pani jest jak niezabudka

Niezabudka? No tak. A z pana tulipan.

Że jak?

Tulipan.

Wielkie dzięki.

Pozwoli pan, że go zerwę.

Elżbieto, nie szalej.

Zaraz skończę. A teraz proszę stanąć na czworakach.

Za pozwoleniem. Elżbieto Tarakanowna, to może ja lepiej pójdę już do domu. Żona czeka. Z mnóstwem dzieci, Elżbieto Tarakanowna. Daruje pani, że się naprzykrzałem. Proszę o mnie pamiętać. Takie już moje szczęście, że wszyscy mnie gnębią. I za co pytam. Ukradłem co, czy jak? Ależ skąd! Elżbieto Edwardowna, ja jestem uczciwy. Mam żonę. Z mnóstwem dzieci. Słodkie dzieciątka. Każde ma w zębach pudełko zapałek. Elżbieto Michajłowna. Proszę mnie puścić. Ja muszę do domu.

Martwa starucha. Siedzi w fotelu, w moim pokoju i wygląda tak jakby zasnęła. Z półotwartych ust sterczy sztuczna szczęka. Zaglądam jej w twarz. Tak, nie może być wątpliwości: starucha umarła. Ale dlaczego w moim pokoju. Nienawidzę nieboszczyków. Teraz trzeba będzie męczyć się i wyjaśniać: skąd starucha wzięła się w moim pokoju. Siadam naprzeciw niej i zasypiam.

Bardzo się cieszę, że pana widzę

Nie oderwałem Pana od pracy.

Nie, nie. Niczego nie robiłem, po prostu siedziałem sobie na podłodze.

Jak pan widzi, przyszedłem do pana z wódką i zakąską. Jeśli nie ma pan nic przeciwko temu to wypijemy.

Bardzo dobrze

Mam tutaj serdelki. To jak będziemy je jeść – na zimno czy gotowane.

Postawimy je żeby się ugotowały. Zanim się ugotują będziemy pić wódkę pod gotowane mięso. Wspaniałe gotowane mięso, z zupy! Picie wódki jest korzystne. Miecznikow pisał, że wódka jest bardziej pożyteczna niż chleb, bo chleb to tylko słoma, która gnije w naszych żołądkach.

Pańskie zdrowie

Smaczne (trzask)

Co to?

To. Rondelek. Zapomniałem nalać wody do rondelka, a rondelek emaliowany, więc emalia odskoczyła.

Wszystko jasne.

Cholera z nimi, będziemy jeść serdelki na zimno.

Strasznie chce mi się jeść.

Niech pan, je.

Przecież ostatnio jadłem wczoraj, z panem w knajpce i od tamtej pory nic więcej.

No, tak.

Wie pan przyszedłem do pana, ratując się przed pościgiem.

Któż pana ścigał?

Ładna.

Tak. W moim typie. Zgodziła się pójść do mnie na wódkę. Wstąpiliśmy do sklepu

Pan pewnie sam chodzi po chleb?

Nie. Nie tylko po chleb, kupuję sobie sam wszystko

A gdzie pan jada obiady?

Zazwyczaj sam gotuję sobie obiad. Czasami jem w piwiarni.

Lubi pan piwo?

Nie, bardziej lubię wódkę.

Ja także lubię wódkę.

Picie wódki jest korzystne. Miecznikow pisał, że wódka jest bardziej pożyteczna niż chle–b, bo chle–b to tylko słoma, która gnije w naszych żołądkach.

Chciałabym razem z panem wypić wódki.

Proszę mi wybaczyć, czy mogę zapytać panią o pewną rzecz?

Oczywiście, proszę pytać.

Dobrze, zapytam panią. Czy wierzy pani w Boga?

W Boga? Oczywiście.

A co by pani powiedziała gdybyśmy kupili zaraz wódki i napili się.

No cóż, zgadzam się.

Ze sklepu zmuszony byłem cichaczem dać nogę.

Nie starczyło pieniędzy?

Nie, pieniędzy starczało w zupełności, ale przypomniałem sobie, że nie mogę jej wpuścić do mojego pokoju.

A co, w pańskim pokoju była inna dama?

Tak, jeśli pan chce, w moim pokoju znajduje się inna dama.

Martwa starucha w moim pokoju. Serdelki, zegar, szczęka. Serdelki, zegar, szczęka.

Chciałem pana zapytać, jak się pan odnosi do nieboszczyków?

Całkowicie negatywnie. Boję się ich.

Tak, ja także nie znoszę nieboszczyków. Jakby mi się nawinął nieboszczyk i nie był moim krewnym, to bym pewnie dał mu kopa.

Nie należy kopać trupów.

A ja bym mu przyłożył z obcasa, prosto w mordę. Nie znoszę nieboszczyków i dzieci.

Tak, dzieci to paskudztwo.

A co jest według pana gorsze: nieboszczycy czy dzieci?

Dzieci są chyba gorsze, częściej nam przeszkadzają. Bo nieboszczycy, nie wdzierają się jednak w nasze życie.

Wdzierają!!

Chciałbym pana zapytać, czy wierzy pan w Boga?

W tej książce napisano o naszych pragnieniach i jak je spełnić. Dzięki tej książce zrozumiesz, jak marne są nasze pragnienia. Dowiesz się również jak łatwo jest spełnić czyjeś pragnienie, a jak trudno spełnić własne pragnienie.

Mówisz niezwykle uroczyście. Tak przemawiają wodzowie Indian.

O tej książce należy mówić podniośle. Nawet na myśl o niej zdejmuję czapkę.

A ręce myjesz, zanim ją dotkniesz?

To oczywiste że myję ręce .

To i nogi byś umył, ot tak na wszelki wypadek. Hi,hi, hi.

To wcale nie jest śmieszne

Hi, hi.

Mał.

Mał.

Mał.

Mał?

Mał.

Małgił.

Daniele Iwanowiczu. Gdzie pan jest. Nie widzę pana.

Co to jest? Aleksandrze Iwanowiczu!

Co się stało? Danił! Gdzie ja jestem?

Daniił Iwanowicz

Gdzie jesteś? Nie widzę cię!

A ty gdzie jesteś? Ja cię też nie widzę.

Daniił Iwanowicz

Co teraz robić? Aleksander, słyszysz mnie?

Słyszę! Ale co się właściwie stało? I co to za balony?

Daniił Iwanowicz

Możesz się poruszać?

Widzisz te balony?

Jakie balony?

Małgił. Tak. Na okładce znajdowało się to właśnie słowo. Małgił. Zapisane tam było tajemnicze zdanie o tym jak człowiek powoli traci swój kształt, po czym przemienia się w balon, aż wreszcie gdy zamieni się w balon, gubi wszystkie swoje pragnienia.

Scena 11 Co to za gra Elżbieto BAM?

Tak. Wstaję. Siadam. Chodzę. Można tak godzinami chodzić między zegarem i szafą, albo szafą i zegarem i nie znaleŸć wyjścia. Czasami człowiek zaczyna rzucać jakimiś strzałkami w stronę szafy. Hej, szafko. Można też położyć się na ziemi o obserwować kurz. W tym także można znaleŸć natchnienie.

Tak. Teraz moim zadaniem jest stworzenie własnego porządku. Jestem stworzycielem świata. Mówię, bo chcę być.

Mówię, bo chcę być

Ale co pan mówi, niech pan przestanie mówić

Mówię bo chcę być.

Niech pan mnie zastrzeli, niech pan mnie zetrze z powierzchni ziemi.

Mówię żeby być.

Panie Daniił Iwanowicz, pan wie, która jest godzina. Na wszystko jest już za póŸno.

Ja nie mogę Pani zabić.

A więc jednak nie ma w Panu prawdziwej mocy. Jest pan tylko złudzeniem.

Kim wobec tego pani jest.

Pan się nie chce przyznać do prawdziwej miłości, ale ja to wiem, ona tli się w panu a pan jej się boi, pan przed nią ucieka w tą całą swoją groteskę i czysty abstrakt.

Daniił Iwanowicz

Skąd pani to wie?

Przecież w Panu nie ma żadnej tajemnicy.

Raz, dwa, trzy – Baba Jaga patrzy..

Co to jest za gra Elżbieto BAM? Niech pani mi powie?

Był sobie pewien rudy człowiek, który nie miał oczu ani uszu. Nie miał także włosów, toteż rudym nazywano go jedynie umownie. Mówić nie mógł, ponieważ nie miał ust. Nosa także nie miał. Nie miał nawet rąk i nóg. Nie miał brzucha ani pleców, nie miał kręgosłupa i żadnych wnętrzności. Nie miał nic!

A ja mam na głowie włosy.

Klęski zawsze nadchodzą znienacka! W bardzo jeszcze młodym wieku mieszkałem w domku o skrzypiących drzwiach. Nie mieszkał tam nikt więcej. Prócz mnie tylko myszy i karaluchy. Karaluch wszędzie się trafi. A gdy szła noc zamykałem drzwi i gasiłem lampę. Spałem nie bojąc się nic a nic.

Nic a nic.

Nic a nic.

Raz budzę się....

I widzę: drzwi otwarte, a w nich stoi niewiasta. Wpatruję się w nią oko w oko. A ona stoi. Jest już dość jasno. Pewno przed świtem. Tak czy owak, widzę wyraźnie jej twarz. I wiecie , kto to. Tak, była wtedy podobna do...

Patrzę jej prosto w oczy. A ona stoi. Było dość widno. Miało się ku świtaniu. W każdym razie widziałem jej twarz. To była ona. Była wtedy podobna...

To była ona. Była wtedy podobna...

Śniło mi się dwóch mężczyzn rozprawiających o idei wskrzeszenia ciał. Myślę, że to powinno Pana zainteresować.

Elżbieto BAM, a po cóż zaprzątać sobie takimi głupstwami głowę. Może to tylko czysty przypadek.

Szanowny panie. Ja w takie przypadki nie wierzę. Siła wyższa nawet w bezsensie objawia swój sens tajemny, którego nikt z nas odgadnąć nie potrafi, ale on tam jest. Wiem o tym.

A któż tam jest?

Pan się nie chce przyznać do prawdziwych uniesień. Pan czuje to samo co ja, takie samo dzikie pragnienie czegoś zupełnie innego. Niech Pan przez chwilę nie udaje, niech Pan będzie sobą, cały i bez reszty.

Elżbieto Bam, proszę w tej chwili przestać.

Pan marzy o szaleństwie, o dzikiej nieokiełznanej namiętności, niech Pan zdobędzie się na akt prawdziwej odwagi, niech Pan wreszcie coś zrobi, niech Pan zrobi cokolwiek.

Wiem, wiem już wszystko. Teraz zniszczę cały ten świat. Nie potrzebuję już Aleksandra Iwanowicza, ha, ja nawet nie potrzebuję pani. Zrobię to sam z siebie. W jednej chwili rozsypie się to wszystko, jakby nigdy tego nie było. Nie zostanie nic. Ależ nie, zostanie właśnie owo nic, czymkolwiek ono jest.

A więc to tak! Ciekawe tylko czy ma pani bilet?

Cha, cha, cha, co za bzdury! Jestem przecież indyczką.

Nie wolno pani tak do mnie mówić. BądŸ co bądŸ jestem aniołem.

Dlaczego?

Dlatego, że mam skrzydła.

Cha, cha. Jakby chęsi i churopatwy też skrzydeł nie miały.

Rozumuje pani jak profesor Permiakow. Właśnie na tej zasadzie on i stróż Fadiej zamknęli mnie w tym kurniku.

Niech pani się zbudzi, to dopowiem swoją myśl o osiach.

(przez sen) Gołąbku, gołąbelku, gołąbeczku! A dajże ty temu spokój! Ja chcę spać.

Ale mimo wszystko, pozostaję wielkim amatorem jagieł. Wie pani, że zdarza się je nawet znaleŸć w gnoju? Nawet w gnoju, słowo honoru.!

Co to to nie! Kasza jaglana i gnuaj!

Tak to jest. Choć, rzecz jasna, zależy czyj to gnój. Najlepszy koński. To głównie coś jakby słoma, a tego, co pani wie, to w nim mało. Krowie placki też niezłe. Aczkolwiek trochę, że tak powiem klejki. Ale psi – tfu! Sam wiem, że to paskudztwo. I żadnych jagieł tam nie ma. Mimo to jem. Cóż robić. Jem. Ale co się tyczy...

Ładny mi anioł! Żre takie rzeczy! A powiedzże mi ty kochasiu, może ty i rzygowiny jadasz?

Jakby to pani rzec...

Uuu, pruelki...

Praaaszczurko...

Hop, hop, chodŸmy nad jezioro.

Przylecieli dwaj stolarze i pytają co pan karze.

Zraz raz, Barbaro Siemionna.

Nogi me niczym ogórki

Cała lśnię.

Moi drodzy zebraliśmy tutaj, abym wam oznajmił. Mam dom, w domu czeka żona.

Żona ma wiele dzieci. Jak nic dziesięć sztuk.

Wiwat.

Urwałam się niedobita.

Urwałam i z kopyta.

Panie Danile, szybko mów

Na tym wzgórzu byłeś pan?

Ledwo wróciłem

Pięknie tam

Kwiaty szumią w szumie drzew.

Stoi chatka – domek z pni

W oknie chatki ognik lśni

A w domku tym, skleconym z pni

W tym domku, co się chatką zwie.

I gdzie, pełgając, ognik lśni

Czy mieszka kto?

Nie mieszka nikt,

I nigdy nie otwiera drzwi

Tam tylko kruszy w łapkach mąkę mysz

I lampa jak rozmaryn rzuca blask

A karaluch jak asceta wciąż na piecu tkwi

A lampę któż zapala

Nikt. Płonie sama.

Niebywałe

Bezmyślne, niedorzeczne słowa!

Bezkresny nas otacza ruch

I elementów dech nieważkich

Bieg planet, wirowanie globu

Obłędne dnia przemiany w noc

Teraz już wiem, już wiem, już wiem,

W podzięce się do ziemi schylam.

I jedno tylko wiedzieć chcę:

Któraż to może być godzina?

Czwarta. Obiadu nastał czas.

Aleksandrze, pośpieszajmy wraz.

Lecz wiedz, że świt nim błyśnie nam.

Nadejdzie kres Elżbiety Bam.

Czy mowa o Elżbiecie Bam,

Nie myślcie, że ją łatwo dam

Tym w łapy, co przed świtem chcą

Zabić ją, zarzuciwszy sznur

Na sosny niedosiężny czub

By wiedział o tym każdy twór,

Zanim ją skryje głuchy grób?

Ja zatem rozkazuję wam,

Majestatyczną wznosząc dłoń,

Odwołać mord Elżbiety Bam

Wbrew wszelkim waszym prawom doń

Twych klątew mi niestrasznych syk,

Za chwilę cię rozdepczę w mig

To, to

A potem, wziąwszy tęgi bat,

Przetrącę w środku każdy gnat,

To on, to on

Nadmę twej skóry pusty flak

I kopnę, by cię trafił szlag

On wszystko wie, miota nim gniew,

Przyjaciel mój i szef!

Uczyni skrzydłem ruch i już

Porusza tonie mórz,

Jeden toporem czyniąc mach,

Gór szczyty kruszy w piach!

W nieogarnionym swoim tchu

Może być wszędzie, jest i tu

Czarnoksiężniku, czas na bój,

Wznieś słowo, wzniosę dłoń

Nim trup twój padnie albo mój

Sekundy dysząc goń.

Entele pentele sigi sza

Czetere faber fiber fa

Ententino sabbarakationo

Ejna bejna kaczka sztejna

Rapete papeptee

Knot

Ini bini trynkatory,

Szacher macher pomidory

Będzie to więc atak z lewa!

Niech żyje szmerglowana stal!

Hej, bitwy zew!

Będzie to więc atak z lewa!

Hej, bitwy zew!

Czy mowa o Elżbiecie Bam,

Nie myślcie, że ją łatwo dam

Tym w łapy, co przed świtem chcą

Zabić ją, zarzuciwszy sznur

Na sosny niedosiężny czub

By wiedział o tym każdy twór,

Zanim ją skryje głuchy grób?

Oto mnie dościgł śmierci grom

Żegnaj, Elżbieto Bam

Skieruj swe kroki, gdzie mój dom

I wyzioń ducha tam.

Zbada twe martwe ciało mysz,

Żądna nieznanych dróg,

Potem je, gdy snem wiecznym śnisz,

Zwiedzi karaluch–mruk

Czy słyszysz, dzwon na dachu brzmi

Żałobny: bim i bam,

wybaczże mi i odpuść mi

Żegnaj, Elżbieto BAM.

Tu jesteś. Jak to miło

W spółdzielni przed chwilą byłam.

I właśnie kupiłam czekoladki

Bo miał być deser do herbatki

Aleksandrze, proszę do półknajpy zejść

Po flaszkę piwa oraz groch

Rozumiem: groch, półflaszkę piwa,

Do knajpy zejść, a potem tu

Po flaszkę, nie półflaszkę piwa

I nie do knajpy, ale w groch

Już chowam kożuch w półpiwiarni

Na głowę włożę zaś półgroch

Aleksandrze Iwanowiczu może napije się pan herbaty

Powiada pani: herbaty. Ależ z przyjemnością. Tylko czy ma pani cukier?

Na co panu cukier?

Do herbaty

A to nawet lepiej, gdyż ja piję bez cukru

To po co pan pytał?

Chciałem odwrócić pani uwagę.

Pan jest niezwykle szarmancki.

Doprawdy?

Cicho! Co to?

Ach, to nic. To lecą żuki, na wschód.

Ach, żuki?

Tak. Ich małe skrzydełka, pracują tak mocno.

Oj, oj , popatrz jak śmiesznie bażant dosiadł bażancicy.

To jest właśnie to.

Co właśnie to?

Miłość.

Hi.Hi. W takim razie to bardzo śmieszne. A ty co? Też chcesz mnie dosiąść.?

Oj, chciałbym. Proszę cię, tylko nie mów nic...

Dobrze. Nic nie powiem.

Widzę, że zuch z ciebie.

Tak, jestem zuch-baba.

A czy ty mnie kochasz?

Tak, chętnie przejadę się na tobie. Ale co na to powie pańska żona?

Wie Pani, ostatnio mojej żonie zaczęły krzywić się nogi. Chciała usiąść w fotelu, nogi zaś poniosły ją gdzieś pod szafę, a nawet dalej na korytarz i posadziły ją na sznurku. Moja żona podniosła się jednak z wysiłkiem woli i ruszyła do pokoju, ale nogi znowu zbzikowały i poniosły ją obok drzwi. „Do diabła” – powiedziała żona utykając głową pod kantorkiem. Nogi zaś bzikowały dalej i nawet rozbiły jakąś szklaną miskę, która stała na podłodze w przedpokoju. W końcu moja żona usiadła w fotelu. – No, jestem – powiedziała, uśmiechając się szeroko i wyjmując z nosa tkwiące w nim drzazgi.

Co chcecie ze mną zrobić?

Czeka panią sroga kara.

Za co? Dlaczego nie mogę wiedzieć, co zrobiłam?

Jest pani oskarżona o zamordowanie Daniła Iwanowicza Charmsa.

Odpowie nam pani za to

Nie zabiłam nikogo

Proszę z nami

Nikogo nie zabiłam!

Elżbieto BAM, spokojnie

Proszę wejrzeć w dal przed sobą.

Elżbieto BAM, z rękoma w przód i gasząc swój badawczy wzrok, rozważny zachowując chód oraz szkieletu płynny krok, proszę iść.

A w domku, stojącym na górze, lśni już ognik. Myszy drżą już wąsiki, już drgają. A na piecu Karakon Karakonowicz, w bluzie z rdzawym kołnierzem, dzierży topór w dłoni.

Niech Pan mnie uderzy.

I co?

Nic.

Jak to nic?

Nie boli.

Jak to nie boli?

Kiedy mówię, że nie boli.

A powinno?

Tak.

To niedobrze.

Niedobrze.

?

Bardzo niedobrze.

No właśnie. Nic z tego nie rozumiem. Czy my przypadkiem, nie jesteśmy ma..?

Nie, dlaczego pan tak sądzi.

Ostatnio zachowujemy się nieco dziwnie.

Jestem taki głodny.

Nie ma już nic do jedzenia.

I już?

Danile Iwanowiczu.

Ależ, Aleksandrze Iwanowiczu, to już?

Już?

Daniił Iwanowicz

No, już?

Ależ tak.

Daniił Iwanowicz

I tyle.

Tak.

I nic więcej.

Nic.

Za oknem świeci słońce. Ruch planet trwa niezmienny. Ulicą idzie inwalida, stukając drewnianą nogą, biegną za nim dzieci, śmiejąc się z niego.

Danile Iwanowiczu, niech pan tego nie robi.

Czego mam nie robić?

Niech Pan nie odwraca uwagi.

Nie?

Nie.

Ale dlaczego.

Bo to już.

Daniił Iwanowicz

Aleksandrze Iwanowiczu poznałem damulkę w piekarni i natychmiast się zakochałem.

To dziwne, ale nie mogę sobie przypomnieć, która jest godzina. Był piękny letni dzień, gdy wychodziłem do Pana, a teraz jest już wieczór.