Woland

Korowiow

Behemot

Azazello/Strawiński

Hella

Iwan Nikołajewicz Ponyriow - Bezdomny

Michaił Berlioz

Małgorzata

Natasza

Mikołaj Iwanowicz Rimski

Warionucha

Stiopa Lichodiejew

Nikanor Iwanowicz Bosy

Mistrz

Poeta Riuchin

Tamara Dunhil

Ida Herkulesowna Wors

Literat Łatuński

Andrzej Fokicz

Baron Meigel

Praskowia Fiodorowna/ Depeszowa

Bosman Żorż/żona Bosego

Tenor

Trio Gugli

Biesy, Sanitariusze

Orkiestry teatralne: jazz band, kwartet smyczkowy, rock-band

Szanowny Panie, w oczekiwaniu na przybycie towarzysza przewodniczącego Massolitu Michaiła Aleksandrowicza Berlioza proponuję - wódeczkę!

Gdzie jest mój śledzik?

Morszczuk! Zamawiałem morszczuka.

A teraz na specjalną prośbę krytyka Łatuńskiego – jazz band.

Riuchina czkawka wstrząsa a

Staruszka Witię zęby dwa

I w nos kelnera bije dłoń

Poeci podrygują w rytm

Wciskając damom słodki kit

Prócz dam nie słucha ich już nikt

Bengalski grafomański styl

Choć resztką sił wypruwa z żył

Wszak kiedyś sekretarzem był...

U Łatuńskiego taktu brak

Na te podrygi patrzeć strach

Wśród wrednych literatów są

Trzy aktywistki – chętnie lgną

Choć już nie mogą, ale chcą

Radziecki show, wśród tanich szmat

By ich opisać słów aż brak

Moskiewski styl, żałosny cyrk

Już zachwycony zdycha świat

Koniecznie tutaj musisz wpaść

Proszę natychmiast przerwać taniec!

Ale dlaczego, co jest. Grać! Chcemy tańczyć.

Muszę państwu zakomunikować przykrą wiadomość: Przewodniczący Massolitu Michał Aleksandrowicz Berlioz przed chwilą zginął na Patriarszych Prudach. Tramwaj obciął mu głowę.

No i nie będzie zebrania.

Berlioz. Berlioz nie żyje. Jak to nie żyje. Tramwaj. Nie tylko podobno głowa obcięta. Jak to. No to może trzeba wstać i chwilą ciszy.

Bosman Żorż

Ale jak to chwilą ciszy, kiedy kotlet wieprzowy na stole.

Zamknij się pan. Wieczne odpoczywanie przewodniczącemu Massolitu.?

No to może telegram by wysłać, że nie żyje.

Ale dokąd telegram? I po co telegram? Skoro nie żyje.

Szanowni Państwo: Berlioz nie żyje, ale przecież my żyjemy. A przewodniczącemu Massolitu lżej nie będzie od tego, że będziemy głodni.

Właśnie. Muzyka grać. Kelner. Pożarski raz. De vollaile dwa razy. I wódeczkę. Koniecznie wódeczkę.

Bracia w literaturze - pojawił się!

No nie, tu go nie ma. Tutaj też. I tu go nie ma.

Głos

Że też milicja pozwoliła mu iść przez całe miasto w takim stanie.

Dwa razy chcieli mnie zatrzymać, ale dałem nogę przez płot i widzicie, policzek sobie rozwaliłem.

Staje na stole Bracia w literaturze! Słuchajcie mnie wszyscy. On się pojawił. Łapcie go zaraz, bo inaczej tak narozrabia, że się nie pozbieramy.

Co? Kto się pojawił? Co on mówi.? Głośniej, nic nie słychać.

Pojawił się. W naszym mieście pojawił się konsultant, który przed chwilą zabił na Patriarszych Prudach Miszę Berlioza.

Zabił? Kto zabił?

Jak on się nazywa?

Właśnie, jak on się nazywa. Nazwisko było na wizytówce, ale się nie przyjrzałem. Pamiętam tylko pierwszą literę; W. Na W on się nazywa. Wo..Waszner, Wagner, Weiner, Wagner, Winter.

Bosman Żorż

Idiotka! Co do rzeczy ma Wulf. Wulf nic nie zawinił. Wiecie co obywatele. Dzwońcie na milicję, niech wyślą w pościg za konsultantem pięć motocykli z karabinami maszynowymi. I nie zapomnijcie powiedzieć, że jest z nim takich dwóch. Jeden jakiś taki kraciasty, pęknięte szkło w binoklach i czarny kot, taki tłusty. Ja tymczasem przeszukam Gribojedowa, coś mi mówi, że on tu jest.

Towarzyszu Bezdomny, uspokójcie się. Wyprowadziła was z równowagi śmierć Michała Aleksandrowicza. Wszyscy to świetnie rozumiemy. Potrzebny wam spokój. Towarzysze odprowadzą was do łóżka, prześpicie się.

Czy ty nie rozumiesz, że trzeba łapać konsultanta. Co mi tu głowę zawracasz jakimiś bzdurami. Kretyn.

Dostrzega Korowiowa, który pojawia się przez moment za kolumną z tyłu.

Wskazuje go ręką, Korowiow wykonuje gest, Bezdomny upada na ziemię

Zlitujcie się towarzyszu Bezdomny.

Bezdomny
Dla ciebie nie będę miał litości Aramejczyku. Nie rozumiesz, że Berlioza zabił inżynier.

Brać go. Człowiek w bieliźnie może kroczyć ulicami Moskwy tylko w jednym kierunku – na komisariat i to kiedy towarzyszą mu milicjanci.

Bracia. On tak narozrabia, że się nie pozbieramy. I nastał dzień pierwszy. I była godzina dziewiąta.! A więc ginie Czerwona Stolica. Ja zrobiłem wszystko żeby ją uratować! Zwyciężyłeś mnie synu zatracenia i mnie wybawcę przymknęli. Ale oto ujrzę miasto w ogniu pożarów, w dymie szaleńców biegnących po bulwarach...

Panowie. Milicja. Protokół. I do czubków. Riuchin zajmiesz się nim. A ty gwiżdż.

Dlaczego właśnie ja?

Pan pozwoli, że się przestawię – poeta Riuchin. A to jest panie doktorze, sławny poeta Iwan Bezdomny. Obawiamy się czy to przypadkiem nie delirium.

Iwan Bezdomny. Poeta. No tak. Dużo pił?

Nie bardzo, trochę, nie tak znowu, żeby…

Próbował łapać karaluchy, myszy, krasnoludki albo uciekające psy?

Strawiński

Nie daje mu powiedzieć Dlaczego w kalesonach? Zabrano z łóżka czy co?

Nie w takim stanie przyszedł do restauracji w domu literatów.

A siniaki. Bił się z kimś?

Spadł z ogrodzenia, a potem w restauracji uderzył jednego…

Tak, tak. Dzień dobry.

Strawiński

A idźcie wy wreszcie do wszystkich diabłów!

Czemu się złości, czy powiedziałem coś niegrzecznego?

Mam 23 lata i złoże na was wszystkich zażalenie, a już zwłaszcza na ciebie ty gnido.

Z jakiego powodu chce pan składać zażalenie.

A z takiego, że mnie zdrowego normalnego człowieka związano przemocą przewieziono do domu wariatów.

Strawiński

Ależ nikt nie zamierza tu pana zatrzymywać, jeżeli nie będzie to konieczne

Strawiński

Nie. Tak. Jestem doktor …. Strawiński.

Nikt nie chce mnie słuchać. Zrobili ze mnie wariata.

Strawiński

Wysłucham pana z uwagą i nie pozwolę robić wariata.

No wreszcie wśród tych idiotów jeden normalny. A największym idiota jest oczywiście to skretyniałe beztalencie – Saszka.

A ten tam. Riuchin. Stara się zgrywać proletariusza. Spójrzcie na jego nadętą fizys i porównajcie z wierszami na 1 maja. He..he..he „zaszumcie i załopoczcie nam” Zajrzycie do środka a zobaczycie co on myśli.

Czy mógłby mi pan wyjaśnić dlaczego przywieziono pana do nas w samej bieliźnie?

Nic dziwnego. Poszedłem się wykąpać nad Moskwę no i gwizdnęli mi ubranie a zostawili te szmaty. Nie będę szedł goły przez miasto, to ubrałem się w nie bo bardzo śpieszyłem się do Gribojedowa.

Był pan umówiony?

Nie. Łapię konsultanta.

Strawiński

Ależ skąd. Ten kompozytor nosi to samo nazwisko co nasz Misza Berlioz.

Panie doktorze. Sekretarza Massolitu Berlioza, dzisiaj wieczorem na Patriaszych Prudach przejechał tramwaj.

Nie gadaj jak nie wiesz. Ja byłem przy tym. On na niego specjalnie ten tramwaj napuścił.

Pchnął go na szyny?

Kto mówi o pchaniu? Taki nie musi nikogo wpychać. On takie numery potrafić odstawić, że bywaj zdrów!

A kto widział jeszcze tego konsultanta?

W tym cała bieda, ze tylko ja i Berlioz.

Zapala latarkę prosto w oczy. Zmienia ton. Bezdomnego szczelnym kołem otaczają asystenci Tak. A co pan zrobił żeby złapać tego mordercę?

Jak to co - zabrałem z kuchni świeczkę

Tę?

Tak tę!

No.. ten obrazek.. no to najbardziej ich wystraszył. Ale ten konsultant…jego się nie da złapać. On zadał się z nieczystą siłą. Otóż to. Osobiście rozmawiał z Poncjuszem Piłatem. Widział wszystko: taras i palmy.

Tego Piłata, który żył w czasach Jezusa Chrystusa?

Tak tego, a na dodatek wiedział, że Anuszka rozlała olej i przez to zginie Berlioz.

A ta Anuszka, też znajoma Poncujsza Piłata?

Ależ Anuszka nie ma nic do rzeczy. To jakaś idiotka z Sadowej. Chodzi o to, że on z góry wiedział o rozlanym oleju słonecznikowym, a Berlioz właśnie się w tym miejscu poślizgnął...pan mnie rozumie.

Doskonale rozumiem. Proszę się uspokoić i mówić dalej.

Więc ten straszny typ, zresztą kłamie, że jest konsultantem, ma jakąś niesamowita moc. Na przykład gonisz pan, ale nie ma siły aby go dogonić. Jest z nim jeszcze taka parka, też dobra, ale to już inna para kaloszy. Jeden taki kraciasty, w stłuczonych szkłach i taki czarny kot, który jeździ tramwajem. Poza tym on był osobiście na tarasie, co do tego nie ma dwóch zdań. Trzeba go natychmiast aresztować, zanim w Moskwie wydarzy się jakieś straszne nieszczęście.

A zatem należy go aresztować?

Tak i niech mnie natychmiast wypuszczą...oho .. już druga, a ja tu z wami tylko niepotrzebnie czas tracę. Gdzie tu jest telefon?

Proszę.

Halo. Połączcie mnie z Kremlem. Kreml. Przekażcie natychmiast do Sownarkomu aby wysłali pięć motocykli uzbrojonych w karabiny maszynowe. Tak trzeba łapać zagranicznego konsultanta, który zgubi Moskwę... Co? Kto mówi? Poeta Bezdomny? Adres. Jaki jest wasz adres. Halo. Dzwonię z domu wariatów. Słyszycie. Nie to skandal. Idiotka. Sabotażystka.

Nie trzeba wymyślać przez telefon. Proszę się położyć.

Żegnam. Przepuścić.

Strawiński

Dokąd pan chce iść, Pan się źle czuje, pan zostanie u nas.

Sanitariusze łapią Bezdomnego. MUZYKA: „Klinika” – forte kwartet, na moment robienia zastrzyku

Bandyci. A więc jednak mnie przymknęli. Jeszcze za to zapłacicie. Ja was uprzedzałem.

Dobrze. Potem proszę dać mu te no...kąpięle i tlen.

Doktorze, czy to znaczy, że on jest naprawdę chory?

A co mu właściwie jest?

Pobudzenie ośrodków mowy i ruchu…halucynacje. Skomplikowany przypadek jak przypuszczam. Sięga do kieszeni – wyjmuje kartkę z łacińską nazwą jakiejś choroby, potem drugą. Najprawdopodobniej schizofrenia…a do tego jeszcze alkoholizm.

A dlaczego on bez przerwy opowiada o jakimś konsultancie.

Pewnie widział kogoś, kto wstrząsnął jego chorą wyobraźnią. A może po prostu halucynacja.

Strawiński

Oczywiście. Co za skomplikowany przypadek! Mania furibunda!

Strawiński

Zaraz dostanie pan zastrzyk i od razu poczuje się lepiej. A potem niech pan to wszystko opisze. Siostra Praskonia Fiodorowna da panu kartkę i ołówek.

Zastrzyk. O tak. Jakiż z ciebie łajdak Riuchin. Beztalencie.

Sam przy stoliku, pijany. A ja jestem poeta Riuchin, mam 32 lata i co dalej będzie.

W dawnym Gribojedowie to było jedzenie,. Filet ze sterleta z szyjkami rakowymi i ze świeżym kawiorem.

No nie mów drogi Fagocie, że miałbyś coś przeciwko filecikom z drozdów? Z truflami!

Odczuwam nieprzepartą ochotę aby coś zjeść i wypić duże zimne piwo.

I ja również.

Proszę okazać legitymacje!

Tysiąckrotnie przepraszam, jakie legitymacje?

Panowie jesteście pisarzami?

Bez wątpienia.

Proszę okazać legitymacje.

Nie jestem ślicznotką.

O jakże tego żałuję. Jak pani sobie życzy. Więc, żeby upewnić się, ze Dostojewski jest pisarzem należy zażądać od niego okazania legitymacji? Zresztą przypuszczam, że Dostojewski żadnej legitymacji nie miał.

Założę się, że nie miał.

Skąd to można wiedzieć, skąd to można wiedzieć.

Protestuję – Dostojewski jest nieśmiertelny.

Proszę okazać legitymacje obywatele!

Na litość, przecież zaczyna to być śmieszne. Pisarz jest pisarzem ponieważ pisze, a nie dlatego, że ma legitymację. Skąd pani wie jakie wizje mogą się rodzić w mojej głowie? Albo tej, no choćby tej? Wskazuje Riuchina

A ja jestem poeta Riuchin i mam 32 lata. I co będzie dalej?

Proszę. A temu dostanie się kieliszek wódki, a może nawet lodowaty kufel piwa.

Obywatele! Proszę okazać legitymacje. Albo proszę wychodzić i nie stać w przejściu.

I pomyśleć, że pod tym dachem wzbiera i dojrzewa cały ocean talentów literackich.

Jak ananasy w oranżeriach.

I jaka słodka zgroza ściska serce kiedy pomyślisz, że dojrzewa w tym domu przyszły autor „Don Kichota” albo „Fausta”, albo niech mnie diabli wezmą „Martwych dusz”

Aż strach pomyśleć.

Tak. Doprawdy zdumiewających rzeczy można oczekiwać pod dachem tego domu.

A ja jestem dyrektorem teatru Varietes i jutro, dokładnie o dwunastej w południe, nieodwołalnie składam pani wizytę. Przyjdę, nawet jeśli pani nie będzie. To już jest postanowione. Dziękuję.

Leży na podłodze, mówi z trudem Owego pamiętnego dnia, właśnie zachodziło gorące wiosenne słońce, gdy na Patriarszych Prudach zjawiło się dwóch obywateli. Michał Aleksandrowicz Berlioz - prezes największego stowarzyszenia literackiego Moskwy Massolitu i poeta Iwan Nikołajewicz Ponyriow zwany Bezdomnym.

Z boku pojawia się Berlioz z butelką mineralnej w dłoni

Uff, do diabła!

Wiesz, Iwan, od tego gorąca przed chwilą, o mało co nie dostałem udaru! Moje serce… miałem coś na kształt halucynacji. Uff. Teraz to minęło. muszę odpocząć. W przyszłym tygodniu pojadę do Kisłowodzka.

Piwo przywiozą wieczorem. Był tylko napój morelowy, ciepły. Wracając do twojego poematu: popełniłeś niewybaczalny błąd, który sprawił, że będziesz musiał napisać go od nowa. Opisany przez ciebie Jezus co prawda obdarzony jest wszelkimi najgorszymi cechami charakteru jednak czytelnik może odnieść wrażenie, że ów Jezus istniał naprawdę. A przecież problem nie polega na tym czy Jezus był dobry czy zły, ale na tym, że Jezus jako taki w ogóle nigdy nie istniał i wszystkie opowieści o nim to po prostu zwyczajne mitologiczne wymysły, czyli bujda na resorach! Weźmy takich starożytnych historyków, na przykład sławnego Filona z Aleksandrii i na niezmiernie uczonego Józefa Flawiusza – oni nigdzie ani słowem nie wspomnieli o istnieniu Jezusa. Nawet owo miejsce w rozdziale czterdziestym słynnych roczników „Tacyta”, gdzie wspomina się o straceniu Jezusa, jest po prostu późniejszą wstawką apokryfistów. A ty bardzo dobrze i odpowiednio satyrycznie pokazałeś na przykład narodziny Jezusa, syna bożego, ale dowcip polega na tym, że przed Jezusem narodziło się całe mnóstwo synów bożych, że weźmy choćby fenickiego Adonisa, frygijskiego Attisa czy Perskiego Mitra, ba nawet meksykańscy Aztekowie mieli swego boga Huitzilopochtli, którego czcili lepiąc figurki z ciasta. Nie ma takiej wschodniej religii, w której dziewica nie zrodziłaby boga, chrześcijanie nie wyśnili w gruncie rzeczy niczego nowego, stwarzając swojego Jezusa, który w rzeczywistości nigdy nie istniał. I właśnie na to należy położyć nacisk.

Panowie pozwolą, że się dołączę do dyskusji.

Proszę mi wybaczyć, że nie będąc znajomym panów, ośmielam się... ale jeśli dobrze usłyszałem, był pan łaskaw stwierdzić, że Jezus w ogóle nie istniał?

To właśnie powiedziałem.

Zdumiewające! Proszę mi wybaczyć moje natręctwo, ale, jeśli dobrze zrozumiałem, panowie na dobitkę nie wierzycie w Boga? Przysięgam, że nikomu nie powiem!

Zgadza się, nie wierzymy, ale o tym można mówić bez obawy. W naszym kraju większość ludzi już dawno przestała wierzyć w bajeczki o Bogu.

Panowie jesteście ateistami?

Tak, jesteśmy ateistami!

A to znakomicie. Niech pan pozwoli, że mu z całego serca podziękuję.

Za co mi pan dziękuję?

Za niezmiernie ważną informację, dla mnie podróżnika. Ale pozwólcie panowie, że was zapytam: skoro nie ma Boga, to kto kieruje życiem człowieka i w ogóle wszystkim, co się dzieje na świecie?

O tym wszystkim decyduje człowiek.

A jak człowiek może czymkolwiek kierować, skoro pozbawiony jest nie tylko możliwości planowania na choćby śmiesznie krótki czas, no, powiedzmy, na tysiąc lat, ale nie może ponadto ręczyć za to, co się z nim samym stanie następnego dnia? Ot dopiero co człowiek wybierał się do Kislowodzka zdawałoby się, głupstwo, ale nawet tego nie może dokonać, bo nagle, nie wiedzieć czemu, poślizgnie się i wpadnie pod tramwaj! Najgorsze jest jednak, że nikt nie może przewidzieć, co będzie pan robił dzisiejszego wieczora.

No, to już przesada. Wiem mniej więcej dokładnie, co będę robił dziś wieczór. Oczywista, jeśli na Bronnej nie spadnie mi cegła na głowę... Zaraz wpadnę do siebie, na Sadową, być może spotkam się z moim współlokatorem Stiopą Lichodiejewem, a potem o dziesiątej wieczorem w Massolicie odbędzie się zebranie, któremu będę przewodniczył.

Cegła? A to ciekawe.

Pan umrze inną śmiercią. Utną panu głowę!

A któż to zrobi? Wrogowie?

Nie. Rosjanka, komsomołka.

Hm... No, pan daruje, ale to mało prawdopodobne.

Annuszka już kupiła olej słonecznikowy…

… i nie dość, że kupiła, ale już go nawet rozlała. Tak więc zebranie się nie odbędzie.

Przepraszam, ale czy nie byliście kiedyś, obywatelu, na leczeniu w szpitalu dla umysłowo chorych?

Byłem, byłem, i to nieraz! Gdzież to ja nie bywałem Iwanie Nikołajewiczu!

Skąd pan wie, jak ja się nazywam?

No, wie pan, któż by pana nie znał …

Słuchaj, Misza to nie żaden turysta, tylko szpieg. Wylegitymuj go natychmiast, bo zwieje. Zatrzymamy go, bo da nogę... To konsultant.

Zechcą mi chyba panowie wybaczyć, że w ferworze dyskusji zapomniałem się przedstawić. Oto moja wizytówka, oto paszport i zaproszenie do Moskwy na konsultację.

Bardzo mi przyjemnie. Więc zaproszono pana do Moskwy w charakterze konsultanta, profesorze?

Tak, mam być konsultantem.

Pan świetnie mówi po rosyjsku

O, jestem w ogóle poliglotą. Znam bardzo wiele języków.

A jaka jest pańska specjalność?

Jestem specjalistą od czarnej magii.

I... zaproszono pana do nas jako specjalistę?

Tak, jako specjalistę: W waszej bibliotece narodowej znaleziono oryginalne rękopisy Gerberta z Aurillac, z dziesiątego wieku. Poproszono mnie, żebym je odcyfrował.

A! Więc jest pan historykiem?

Jestem historykiem. Dziś wieczorem na Patriarszych Prudach wydarzy się nadzwyczaj interesująca historia. (szeptem) I nie zapominajcie, że Jezus istniał naprawdę.

Ale potrzebne są jakieś na to świadectwa...

Nie trzeba żadnych świadectw. Ta historia jest bardzo prosta.

W białym płaszczu z podbiciem koloru krwawnika posuwistym krokiem kawalerzysty wczesnym rankiem czternastego dnia wiosennego miesiąca nisan pod krytą kolumnadę łączącą oba skrzydła pałacu Heroda Wielkiego wyszedł piąty procurator Judei Poncjusz Piłat. Oto przysłali do niego podsądnego z Galilei, z wyrokiem śmierci wydanym przez sanhedryn. Skazany namawiał do zburzenia Jeruszalimskiej świątyni, a nazywano go Jeszua Ha–Nocri...

Zaczyna śpiewać

Dręczy Piłata od samego świtu

By fiolkę z trucizną zdobyć gdzie po cichu

Wypić i skonać zbiec od bólu głowy

W bezkresne łąki najsłodszej Nirwany

Wprowadzić więźnia tymi oto słowy

Odarto go z marzeń - przed nim stał pojmany

Ha Nocri -tak zwą cię? - cóż to za nazwisko?

Aramejskie rzekł więzień i dodał nieproszon

Dobry człowieku przekręcone wszystko

Dzisiaj mnie zabijesz, jutro mnie wyniosą!

Szczurza Śmierć do mnie! Nauczyć skazańca

Jak zwracać ma się do mnie tylko go nie kalecz

Imię jego Hegemon i tak masz się zwracać

Do Prokuratora - rzekł centurion Marek

Po czym na odlew wymierzył policzek

Co niczym piorun powalił człowieka

Drobnego w ciele o smagłym obliczu

Którego Piłat w zamyśleniu czekał

Nawoływałeś by zwalić świątynię

Zatem to jasne, nie miłe ci życie

Ależ nie hegemonie wszystko przez Lewitę

I wszystko przekręca, jam o budowaniu

Nowych świątyń w sobie, nie zaś pełnych złota

Twierdz, co lud trzymać mają w przekonaniu

Marności ich losu, miast po prostu kochać

Miłości ty piewca? Z Magdą ladacznicą

Pono się zadajesz - rzekł sekretarz cicho

Rzucił srebro na drogę Mateusz Lewita

Choć przecie pobierał podatki i myta

Tu zaśmiał się Piłat z bolesnym grymasem

Ból bowiem powrócił i jak grot ugodził

Wynieście tę różę usiądę tymczasem

W chłodzie fontanny w komnacie Herodziej

Jakaż więc prawda o tobie Jehowa

Cóż wiesz o sprawach tak wysokiej wagi.

Prawda jest taka ze boli cię głowa

I pragniesz śmierci lecz nie masz odwagi

Przywołać psa, okazać się czuły

W murach pałacu Heroda Wielkiego

Po prostu straciłeś swoją wiarę w ludzi

Rozwiązać mu ręce - skąd wiesz że psa mam

Czy jesteś lekarzem czy też astrologiem?

Psa głowę dłoń twoja wykreśliła sama.

Czyś ty pod świątynię chciał podłożyć ogień.

...czy NIE ty? Nie panie, nie jestem niespełna rozumu

Nie jesteś to prawda. Więc NIE sekretarzu...

I nie podburzałeś do rewolty tłumu

I przysięgnij zatem a nie ciebie skarzą.

Na cóż mógłbym przysiąc?

Przysięgaj na życie!

Wiedz bowiem iż wisi dziś na cienkim włosku –

Któż je zawiesił na nim, wszak ty nie?

Mogę przeciąć ten włosek. Oddajcie go wojsku.

Winy w nim nie widzę, oprawmy innego

Znow zapach olejku...nienawidzę tego.

Z więźniem nie rozmawiac Kajfasza tu dawać.

Słuchaj kapłanie wyrok zatwierdzony

Lecz wszakze dziś Pascha kogo ułaskawisz

Bar Rabanowi będzie odpuszczone

Choc po trzykroć Piłacie za tamtym się wstawisz!

Swiat od dziś Kajfaszu dla nas dwóch za mały

Ogaraie cię trwoga twój swiat się zawali

Na zawsze przeklęty będzie ród twój cały

Kiedy się okaże kogoście skazali

Dwanaście upadków na golgoty zboczu

Niczym dwunastu zwiędłych apostołów

W czwartej kaźni godzinie gąbkę w occie moczy

Pić daje Jeszui dowódca legionu

Litoscią zdjęty a może rozkazem

Lekkim ruchem serce Ha-Nocri przekłuwa

Władczym ruchem ramienia Jeruszalaim wskaże

W strugach deszczu ze zbocza kohorta się zsuwa

Pańskie opowiadanie jest całkiem sprzeczne z Ewangelią.

Na litość, kto wierzy w ewangelię. Zresztą, rzecz w tym, że przy tym byłem. Byłem na tarasie u Poncjusza Piłata, i w ogrodzie gdy rozmawiała z Kajfaszem, oczywiście potajemnie i incognito, więc proszę o tym nikomu nie mówić.

Właśnie przyjechałem.

Tak, tak. Cóż to wszystko jest bardzo prawdopodobne. …a czy przyjechał pan sam czy z małżonką.

A gdzie się pan zatrzymał? W „Metropolu”?

A gdzie pan ma zamiar mieszkać?

Bardzo byłbym rad, ale widzi panu u mnie będzie niewygodnie. W drugim pokoju mieszka dyrektor Varietes - Stiopa Lichodiejew, a w Metropolu są znakomite apartamenty.

A diabła też nie ma?

Nie ma żadnego diabła. Co za obłęd. Czy wyście poszaleli!

To zaczyna być ciekawe. Czego się u was nie tknąć tego nie ma.

Proszę się uspokoić, proszę się uspokoić, profesorze. Niech pan tu posiedzi z towarzyszem Bezdomnym, a ja tylko skoczę na róg do telefonu, a potem zaraz pana odprowadzimy, gdzie pan będzie chciał.

Błagam niech pan tylko uwierzy, że istnieje diabeł.

Dokąd to obywatelu. Szukacie wyjścia. Tędy proszę. Tędy. Dalibyście za dobrą radę na ćwiartkę dla wzmocnienia zdrowia byłego regenta chóru cerkiewnego.

Tam uciekł wam morderca

Tam uciekł wam morderca

Ten człowiek jest mordercą

On chciałby być jak Bóg

I każde ludzkie ścierwo

On zarżnąć sam by mógł

Na pomoc. Na pomoc. Niech Pan się natychmiast przyzna kim jest?

Ten pan nie rozumie. on.. nie mówić ruski....nie...

Jak to jeszcze przed chwilą świetnie mówił po rosyjsku. On nie jest żadnym Niemcem, ale szpiegiem i mordercą…

Obywatelu. Jakim prawem denerwujecie zagranicznego turystę. Drogo za to zapłacicie.

Obywatelu pomóżcie zatrzymać przestępcę.

Który to? Gdzie on jest? Pierwsza rzecz trzeba krzyczeć: na pomoc. Inaczej zwieje. Wołajmy razem. No.

Z drugiej strony Na pomoc. Łapać.

A to ty jesteś z tej samej bandy? Chcesz mnie nabrać. Ja ciebie oddam w ręce milicji. Łapać go. To oni obcięli głowę Berliozowi to oni.

Łapać! Trzeba go złapać bo tak narozrabia, że się nie pozbieramy.

Korowiow z Behemotem znikają razem z muzykami

I pobiegł Iwan Bezdomny nad rzekę Moskwę. Zobaczył tam kilku mężczyzn, któryż zdejmowali spodnie siedząc na kamieniach. Dla towarzystwa też zdjął buty, skarpetki, koszulę i spodnie, przysiadł schowawszy głowę w dłoniach i zapłakał. A napłakawszy się zobaczył, że jego ubranie zniknęło. Pomyślał wtedy: ukradli szybko i niepostrzeżenie. Poszedł zatem Iwan w samej bieliźnie i zaśpiewał „W moim ogrodzie rośnie malina, a pokochałam ja sukinsyna”. Panie doktorze. Muszę już iść.

Strawiński

Dokąd pan chce iść?

Jak to gdzie. Na milicję.

Prosto stąd?

Strawiński

Nie wstąpi pan po drodze do swojego mieszkania?

Strawiński

Powiem o Poncjuszu Piłacie!

A to wyśmienicie, siostro wypiszcie z łaski swojej obywatele Bezdomnego, ale bielizny pościelowej proszę nie zmieniać. Za dwie godziny obywatel Bezdomny będzie tutaj z powrotem. No to do rychłego zobaczenia.

A dlaczego znowu miałbym tu trafić?

Strawiński

Dlatego, że wypuścimy pana stąd tak jak pan przyszedł – czyli w kalesonach, a powiedział pan, że nie pójdzie do swojego mieszkania – więc można domniemywać, że przyjdzie pan na milicję w kalesonach i powie, że widział się z osobistym znajomym Poncjusza Piłata. W takim wypadku natychmiast przywiozą pana tutaj i znajdzie się pan w tym samym pokoju.

Co tu mają do rzeczy kalesony? Trzeba łapać tamtego! Niech pan sam pomyśli! On ucieknie, a mnie tu trzymają siłą, świeca mi w oczy lampą, wsadzają do wanny, pytają o wujka Fiedię...wujek już dawno ziemię gryzie. Żądam, żeby mnie natychmiast wypuszczono.

Nigdzie pan nie pójdzie. Pomożemy tu panu. Słyszy mnie pan. Pomożemy.

Strawiński

O nie zapewniam pana, że on nigdzie nie ucieknie.

Bandyci. Bandyci. Szubrawcy. Puszczaj. Puszczaj. A więc złapali mnie. Ginie Czerwona Stolica.

Niech pan się jednak nie przemęcza myśleniem i niech pan jak najmniej myśli o Poncjuszu Piłacie. Albo to mało rzeczy można opowiadać? Nie we wszystko trzeba wierzyć.

Strawiński

Pomożemy panu, słyszy mnie pan…pomożemy.

W drugim pokoju Nikanor Bosy przyjmuje podania o przydział mieszkania po nieboszczyku Berliozie.

Ach tak, w sprawie przydziału mieszkania po nieboszczyku Berliozie, „Tak przeprowadzi pan remont na własny koszt”, Rozumiem nie może pani przebywać w jednym mieszkaniu z bandytami”, „Tak porwano panu pierożki zapakowane bezpośrednio do kieszeni marynarki w mieszkaniu numer 31”, „tak popełni pan samobójstwo jeśli nie otrzyma metrażu po nieboszczyku Berliozie”, „tak, pani również, a nie pani jest w ciąży z nieboszczykiem”, „pani też” – rozumiem, ale teraz wychodzę, tak, tak: urzędowo, jak najbardziej urzędowo.

Znika Bosy, równolegle wchodzą do pokoiku Stiopy

Stiopa, Stiopa. Jeśli natychmiast nie wstaniesz zostaniesz rozstrzelany. Na śmierć rozstrzelany.

Rozstrzeliwujcie mnie, róbcie ze mną co chcecie, za nic nie wstanę. Nie wstanę. Nie wstanę. I proszę was, wyłącznie ten patefon. O nie droga pani, jak to nie będzie pani w domu, przecież ja do pani dzisiaj przyjdę. Tak.

Ile można spać? To niedopuszczalne.

Misza, Misza. Co się stało.

Misza, ukradli mi moją twarz. Misza.

Dzień dobry najmilszy dyrektorze.

O przepraszam. Czego pan sobie życzy?

Już prawie jedenasta, a wyznaczył mi pan termin spotkania na dziesiątą. Czekam całą godzinę, aż się pan obudzi.

Przepraszam, ale czy może mi pan podać swoje nazwisko.

No tak. Nazwiska też nie pamięta. Nic nie pamięta. A damę na pewno pamięta.

Jakże to możliwe?

Stiopa już by się przewrócił, ale Korowiow przytrzymuje go, Woland staje nad nim jak wytrawny medyk

Niech pan zapomni dyrektorze o pyramidonie, to nie pomoże, podobne trzeba leczyć podobnym. Jedyne co może przywrócić pana do życia do dwie wódki pod pikantną, gorącą zakąskę.

Szczerze mówiąc, to żeśmy wczoraj odrobinkę...

Ani słowa więcej.

Zwykłem pijać bez zakąszania. No i jak przypomniał pan sobie moje nazwisko.

A...Nie pamiętam.

Czuję, że po wódce pił pan portwajn. Na litość, kto tak postępuje.

Chciałbym, aby to zostało między nami.

Ależ oczywiście! Ale za Chustowa rozumie się nie mogę ręczyć.

Widziałem go przelotnie wczoraj w pana gabinecie, ale wystarczy rzut oka na tę twarz, aby stwierdzić, że to drań, plotkarz, karierowicz i wazeliniarz.

No a teraz Stiopa pomyślał sobie, że to szczera prawda, co mówi ów nieznajomy, którego imię pochłonęła wraz z całym wczorajszym dniem wielka czarna dziura.

Mieliśmy dziś o dziesiątej rano podpisać kontrakt na moje siedem występów w pańskim teatrze Varietes.

Grunię chwilowo wysłałem po wódkę i zakąski, oraz lód do apteki.

Pozwoli pan, że obejrzę nasz kontrakt

Oczywiście. Oto i mój kontrakt.

Sięga po telefon. Dzień dobry dyrektorze. Mówi Lichodiejew. Chodzi oto, że no..siedzi u mnie ten Woland. Więc chciałem zapytać co tam słychać z dzisiejszym koncertem. Aha. Są już afisze, no tak. Oczywiście. Będę w teatrze za pół godziny. Co to za kot pęta się po mieszkaniu? Grunia.

No niby wszystko się zgadza, zasadniczo, to ja będę szedł do teatru. Pan wybaczy, ale wydawało mi się, że widziałem kota.

To mój kot. Widzę, że jest pan zdziwiony, ale to po prostu moja świta.

A dla mojej świty potrzebne jest miejsce, i o kogoś tutaj jest za dużo. Myślę, że tym kimś jest właśnie pan.

Oni, oni. W ogóle oni się w ostatnim czasie paskudnie się świnią. Piją, wykorzystując swoje stanowisko, śpią z kobietami, ni cholery nie robią, zresztą nawet nie mogą nic robić, bo nie mają zielonego pojęcia o tym co do nich należy. Mydlą oczy swoim przełożonym.

Służbowym samochodem rozjeżdża się bez skrupułów.

Ja w ogóle nie rozumiem jak to się stało, że on został dyrektorem. Z niego taki dyrektor jak ze mnie arcybiskup.

Przecież o tym właśnie mówię. Czy można go messer, przepędzić z Moskwy do wszystkich diabłów.

No to na Jałtę z nim.

MUZYKA: Pojawia się tamet „Marszu pogrzebowego” na zniesienie Stiopy Z boku – w drugą przestrzeń wchodzi Nikanor Bosy, objuczony plikiem podań o przyznanie mieszkania.

Ej Grunia, Grunia, czy jak cię tam zwą. Gdzie jesteś. Nie ma cię? Co to jest nie ma nikogo. Aaaa. A kim pan jest obywatelu?

Nikanor przestraszony upuszcza plik teczek, które rozsypują się po scenie, Korowiow zaczyna mu pomagać w składaniu ich, ale czyni to wyjątkowo niezdarnie.

Proszę mi nie przeszkadzać. Mam do rozpatrzenia 32 podania o przydział mieszkania po nieboszczyku Berliozie. Zaraz, zaraz, a pan tu jest urzędowo?

Eh prezesie, co to właściwie znaczy urzędowo czy nieurzędowo. To wszystko jest chwiejne i umowne. Dziś jestem osobą nieurzędową, a jutro patrzcie no tylko jaką urzędową, bywa i na odwrót i to jak, drogi prezesie Nikanorze Iwanowiczu Bosy.

Kim pan jest? Jakie jest pańskie nazwisko? Skąd pan zna moje nazwisko?

Powiedzmy prezesie, że nazywam się Korowiow. Ale może by pan coś przekąsił. wyciąga z jednej kieszeni cebulę, z drugiej ziemniaka Proszę się nie krępować.

Jaka znowu przekąska? Pan przebywa na metrażu nieboszczyka Michaiła Berlioza, a to jest urzędowo zabronione. Co pan tu robi? Kto pana tu wpuścił?

Ale niechże pan siada.

Ja zajmuję stanowisko tłumacza przy osobie cudzoziemca, który rezyduje w tym właśnie mieszkaniu. Oczywiście na zaproszenie dyrektora teatru Varietes – Stiopy Lichodiejewa, dopóki tamten nie wróci z Jałty. Lichodiejew nie dalej jak wczoraj wysłał w tej sprawie do pana list.

Ależ Lichodiejew niczego do mnie nie pisał.

Może pan jednak dobrze poszuka w swojej teczce.

No faktycznie jest. Jak to się stało, że zapomniałem.

Nie takie rzeczy się zdarzają. Roztargnienie, przemęczenie, podwyższone ciśnienie.

A kiedy Lichodiejew jedzie do Jałty?

On już jedzie. Już jedzie. Jest już diabli wiedzą gdzie.

W takim razie muszę się osobiście zobaczyć z cudzoziemcem.

Ależ to niemożliwe, właśnie tresuje kota. Ale kota, jeśli pan sobie życzy mogę pokazać.

Nie chcę oglądać żadnego kota.

Widzi pan prezesie, sprawa ma się następująco – cudzoziemiec czyli pan Woland za żadną cenę nie życzy sobie mieszkać w hotelu, a przywykł do mieszkania na szerokiej stopie, czy więc spółdzielnia nie wyraziłaby zgody na wynajęcie mu części mieszkania po nieboszczyku Berliozie, przecież to zupełnie obojętne dla nieboszczyka Berlioza, a już nie całkiem dla spółdzielni, no i pana drogi prezesie. On nie znosi hoteli, a na pieniądzach mu nie zależy, milioner. A jaką willę ma w Nicei. Tak więc co do pieniędzy, niech się pan nie krępuje, od kogo brać jak nie od niego. No to ile?

Po pięćset dziennie?

Znaczy się 3500 za tydzień. I to mają być pieniądze. Niech pan zażąda pięć, on da! To podpisujemy umowę.

Proszę oto pieniądze. No i tu dla pana. I jeszcze bileciki na występ pana Wolanda.

A gdzie są świadkowie? Pytam. No gdzie? No i wszystko w najlepszym porządku. I to tyle. Dziękujemy i do widzenia.

Nie spodobał mi się ten prezes. To szubrawiec i krętacz. I nie chciał oglądać kota.

Masz całkowitą rację. Słyszymy jego przetworzony głos w głośnikach. Halo uważam za swój obowiązek zawiadomić, że prezes spółdzielni Nikanor Iwanowicz Bosy spekuluje walutą. W tej chwili w jego mieszkaniu pod numerem pięć znajduje się w przewodzie wentylacyjnym w ubikacji zawinięte czterysta dolarów. Mówi Timofiej Kwascow, lokator inkryminowanego domu z mieszkania numer jedenaście. Zaklinam na wszystko o utrzymanie mojego nazwiska w tajemnicy, albowiem obawiam się zemsty przytoczonego wyżej prezesa. Kończy.

I właśnie w tej chwili Nikanor Iwanowicz Bosy, odwiedziwszy uprzednio ubikację, zasiadł do stołu, w swojej maleńkiej jadalni. Małżonka jego przyniosła z kuchni starannie pokrojonego, suto posypanego szczypiorkiem śledzia. Nikanor Bosy napełnił wódką kieliszek, wypił, nalał znowu, wypił i nadział na widelec trzy dzwonka śledzia…

Ależ towarzysze. U nas w mieszkaniu nie może się znajdować nic takiego… nie wiem skąd się to tutaj wzięło. Dolary! Nie. To niemożliwe, żeby dolary w wentylacji. Wiem. Wrogowie. Wrogowie podrzucili. Towarzysze! Nie ma więcej. Nie mam, przysięgam na Boga. Towarzysze. W naszym domu grasuje nieczysta siła!

Przyznaj się, Iwanycz. Przyznaj. Będziesz krócej siedział.

Uuu, krowa przeklęta.

Przyznaj się, Iwanycz. Będziesz krócej siedział. Proszę cię: przyznaj się Iwanycz.

Wasze nazwisko Nikanor Iwanowicz Bosy? Jesteście prezesem komitetu blokowego numer 302-A z Sadowej?

Jestem Nikanor, Nikanor oczywiście! Ale jaki ze mnie u diabła prezes?

Co to ma znaczyć?

To ma znaczyć, że skoro jestem prezesem, to powinienem od razu ustalić, że on jest siłą nieczystą! Bo i jakże? Binokle pęknięte, chodzi w łachach i to ma być tłumacz cudzoziemca?

Korowiow! Piszcie Korowiow. Siedzi u nas pod pięćdziesiątym. Trzeba go natychmiast złapać. Piszcie szósta klatka. Tam go znajdziecie.

Kto wam dał walutę?

Boże wielki, Boże wszechmogący. Ty wszystko widzisz, dobrze mi tak! Żadnej waluty na oczy nie widziałem, nie mam pojęcia o jakiej walucie mowa! Pan Bóg mnie pokarał za grzechy. Brałem. Brałem, ale nasze radzieckie. Meldowałem za pieniądze nie przeczę, zdarzało się. I nasz sekretarz Proleżniew też jest dobry, też dobry. Prawdę mówiąc w naszej administracji złodziej złodziejem pogania...ale waluty nie brałem.

Nie udawajcie durnia, tylko mówcie skąd wzięły się dolary w wentylacji?

Jeśli chcecie ziemię będę jadł na dowód, że nie brałem. A Korowiow to diabeł!

Co wy tu ciągle z tym Korowiowem?

To on, to on, tam za szafą, o jakże zęby szczerzy, i binokle te same. Gdzie kropidło? Lokal trzeba wyświęcić.

Bosy pada na kolana, zaczyna się modlić, bełkotać. Biorą go pod ręce, podchodzi Strawiński – zabiera mu talerzyk i widelec ze śledzikiem i z apetytem zjada.

Towarzyszu Bosy. Ci co trzeba już byli na pod pięćdziesiątym, ale tam lokal pusty, Berlioz nie żyje, Stiopa Lichodiejew wyjechał na Jałtę, na drzwiach pieczęcie jak należy i nikt żadnego Korowiowa nie widział. Posłuchajcie mnie Nikanorze Iwanowiczu: nie było żadnej umowy. A wy zostaniecie u nas na trochę. Położycie się, potrzebujecie odpoczynku i snu. Siostra Praskonia Fiodorowna zrobi wam zastrzyk, zaraz poczujecie się lepiej. Jesteście w dobrych rękach.

Bosy klęka i zaczyna się żegnać. MUZYKA: „Klinika” na zastrzyk, nagłe forte

Oj to dobrze, bo taki jestem zmęczony. Może potem wam to wszystko szczegółowo opowiem.

Prezes spółdzielni Nikanor Iwanowicz Bosy. Prezes spółdzielni Nikanor Iwanowicz Bosy.

Jak młody obwieś czeka na spotkanie

Miłosne z jakąś chytrą rozpustnicą…

Prezes spółdzielni Nikanor Iwanowicz Bosy.

A więc siedzicie?

Żorż Bengalski

Że też wam się nie znudzi. Ludzie spacerują teraz po ulicach, rozkoszują się wiosennym słońcem, a wy męczycie się na podłodze w dusznej sali. Cóż. Cóż . Cóż powiadam nielegalne ukrywanie waluty to czysta bezmyślność.

Dolary, dolary, dolary. Zdać trzeba na państwo dolary.

Żorż Bengalski

Prosimy zatem do nad Nikanora Iwanowicza Bosego, przewodniczącego komitetu blokowego i kierownika dietetycznej stołówki.

Prezes spółdzielni Nikanor Iwanowicz Bosy. Prezes spółdzielni Nikanor Iwanowicz Bosy

Nikanorze Iwanowiczu niech pan da dobry przykład i niech pan zda walutę.

Towarzyszu zdawajcie walutę.

Przysięgam na Boga, że nie mam waluty.

Ach co za hańba!

Jeśli dobrze pana zrozumiałem, chce pan przysiąc na Boga, że nie ma waluty?

Ale, ale przepraszam za niedyskrecję, skąd w takim razie wzięło się te czterysta dolarów w ubikacji mieszkania, którego pan jest jedynym lokatorem wraz z pańską małżonką.

To czary. Nieczysta siła. Kraciasty tłumacz podrzucił.

Podrzucił tłumacz kraciasty!

Mówi, ale bardzo szybko, przechodząc przez scenę z prawej strony na lewą Czterysta dolarów podrzucili? Czy to w ogóle jest możliwe. Przecież w dzisiejszych czasach to rzecz nie do pomyślenia.

Co można podrzucić? (ktoś woła: dziecko!) no właśnie dziecko, ulotkę, maszynę piekielną i diabli wiedzą co, ale nie czterysta dolarów. Wy tu przecież jesteście wszyscy waluciarze i wiecie o tym dobrze.

Uuu, uuu, nie jesteśmy waluciarze, nie jesteśmy waluciarze

No. Zawiódł nas pan Nikanorze Iwanowiczu. A tak na pana liczyłem.

Niedobrze, bardzo niedobrze, on tak na pana liczył. Przez takich jak on niewinnie cierpimy.

Przyznaj się Iwanycz, przyznaj, będzie krócej siedział.

Uuu, krowa przeklęta.

To moja żona.

Krowa przeklęta.

Szanowna pani, ośmieliśmy się trudzić z następującego powodu: chcielibyśmy się mianowicie dowiedzieć czy małżonek pani posiada jeszcze walutę.

Oddał już wszystko.

Skoro tak, to cóż. Musimy się pożegnać z Nikanorem Iwanowiczem. Ale, ale momencik.

Z dwóch stron wchodzi dama z tacą pełna pieniędzy i z kolią, piękna muzyka i kobiecy anielski chór

Ha. Ha. Osiemnaście tysięcy dolarów i kolia warta czterdzieści tysięcy w złocie. Nikanor Iwanowicz przechowywał to w mieście Charków, w mieszkaniu swojej kochanki Idy Herkulesuwny Wors – artystki rejonowego teatru objazdowego, którą mamy przyjemność właśnie podziwiać, wraz z jej siostrą. Panna Ida łaskawie pomogła odnaleźć te bezcenne, a w rękach prywatnych bezużyteczne skarby. A pan panie Nikanorze Iwanowiczu jesteś chciwy pająk i kłamca.

Jakżeś ty śmiała krowo jedna dotknąć Nikanora Iwanowicza!

Kwartet zaczyna grac bardzo – dynamiczny i skoczny temat – upiorny sen – zamienia się w zwariowaną rewię

Wszyscy wstają i śpiewają w upiornym tempie

Nie ma nic cudowniejszego od pieniędzy.
Światem rządzi forsa i nic więcej

Więc nie czas na zbędne słówka, tutaj liczy się gotówka,

W naszym losie jest wykuta – waluta.
Żorż Bengalski

No to kto następny do zdawania waluty?

Tyle złota tam leży

Ono do mnie należy

A ja mam dolary w piwnicy, a ja mam dolary schowane w pudełku po landrynkach Einema. A ja też bym chciał zdać, ale nie mam.

Pada martwy na scenę

MUZYKA: „Temat pogrzebowy” na kwartet. Pielęgniarze znoszą Bezdomnego.

Właściwie dlaczego tak się zdenerwowałem, kiedy Berlioz wpadł pod tramwaj. Ostatecznie co mi do tego? Co to mój brat, albo swat? Właściwie nawet go nie znałem. Redaktor naczelny miesięcznika literackiego wpadł pod tramwaj. No i co, może miesięcznik przestanie przez to wychodzić. Człowiek jest śmiertelny. No i po była mi ta cała idiotyczna pogoń w gaciach i ze świeczką w ręku, a potem jeszcze ta dzika draka w restauracji? Więc o co chodzi towarzysze? Że sprawa jest nieczysta, to nawet jasne dla dziecka. Profesor to człowiek niezwykły i tajemniczy! Facet osobiście znał Poncjusza Piłata! Jeszcze wam mało. Trzeba było wypytać go grzecznie co dalej działo się z Piłatem, nie zaś zajmować się diabli wiedzą czym…. Na kogo wyszedłem, w takim razie? Na durnia.

Jasne, że na durnia, to oczywiste: wczoraj na Patriaszych Prudach spotkał pan szatana.

Nie to niemożliwe. Nie ma żadnego szatana.

Siedzi pan w szpitalu psychiatrycznym jako jego ofiara, a ciągle się pan upiera że nie ma szatana. Pan, proszę wybaczyć, o ile się nie mylę jest nieukiem?

Niewątpliwie.

Ale Berlioz, powinien wiedzieć, to przecież człowiek nie tylko oczytany, ale również bardzo sprytny, chociaż Woland potrafi zamydlić oczy nawet sprytniejszym od Berlioza.

Rozumiem. Miał literę ”W” na wizytówce. Więc on naprawdę mógł być u Poncjusza Piłata?

Musimy spojrzeć prawdzie w oczy. Pański rozmówca był u Piłata, jadł śniadanie z Kantem, a teraz odwiedził Moskwę.

Ale przecież on tu diabli wiedzą jak narozrabia. Trzeba go jakoś złapać.

Nie radziłbym ani panu, ani nikomu innemu. Nie mogę odżałować, że to pan go spotkał, a nie ja. Choć już wszystko spłonęło do dna i popiół przysypał węgle to oddałbym wszystko za to spotkanie.

Po cóż on panu?

Siedzę tutaj z tego samego powodu co pan. Przed rokiem napisałem powieść o Poncjuszu Piłacie.

Nie mam nazwiska. Wyrzekłem się jego jak i wszystkiego w życiu.

A pańska powieść...o Piłacie…

Teraz to nieważne. Mam tylko nadzieję, że ta nieszczęsna kobieta zapomniała już o mnie. Proszę mi wierzyć: nikt nie wiedział o naszym związku. Ona twierdziła, że musieliśmy się kochać nie znając i że ona żyła z innym mężczyzną, a ja z tą, no…

Był pan żonaty?

No tak. Z tą Warią, nie z Manią, nie z Warią… taka sukienka w paski. Zresztą nie pamiętam.

A kim była ta druga kobieta?

Przychodziła do mnie codziennie w południe, ale czekałem na nią od rana. Siedziałem przy biurku i przestawiałem na nim przedmioty, czekałem na stuknięcie rachitycznej furtki. Proszę mi wierzyć: nikt nie wiedział o naszym związku. Ja wynająłem suterenę na Arbacie. Ona wchodziła do mojego pokoju, zapalała piecyk, przygotowywała śniadanie, ja zaś pracowałem nad moją powieścią, o piątym prokuratorze Judei która z czasem pochłonęła także i ją, i to tak dalece, że nawet zaczynałem być o to zazdrosny. W nieskończoność czytała to co napisałem. Wtedy uszyła mi tę czapeczkę. Wróżyła mi sławę, nie mogła się doczekać ostatnich słów o piątym prokuratorze Judei. Mówiła, że w tej powieści jest całe jej życie. O boże jak on mną wstrząsnął! Jak mną wstrząsnął.

Kto wstrząsnął?

No redaktor. Redaktor. Przeczytał moją powieść. Trzymał w rękach maszynopis i chrząkał, a nawet chichotał ze zmieszania, pytał mnie kim jestem, skąd się właściwie wziąłem, powiedział, że muszą się z nią zapoznać członkowie kolegium redakcyjnego – krytycy Aryman i Łatuński, jak przyszedłem do redakcji po dwóch tygodniach, przyjęła mnie jakaś pannica, która od nieustannego łgania dostała już zeza...

A to Łapszennikowa, sekretarz redakcji.

...wręczyła mi moją powieść mówiąc, że mają dość materiału na najbliższe dwa lata, w związku z czym problem druku mojej książki, jak się wyraziła, upada, jednak inny redaktor wydrukował kawałek mojej powieści...

Ależ tak, to pan usiłował przemycić na łamy apologię Jezusa Chrystusa.

O tak o mojej powieści napisał krytyk Aryman. „Wróg pod skrzydłem redaktora”. Potem ukazał się tekst krytyka Łatuńskiego - „Starowier wojujący”. Ale tamtego dnia moja ukochana powiedziała, że otruje Łatuńskiego. Zaraz potem jednak nadeszły dni jesiennej beznadziei. Siedzieliśmy na dywanie i patrzyli w ogień. Ona wychodziła na spacery. Artykuły się ciągle ukazywały. Najpierw się śmiałem, ale potem zacząłem się bać. Coraz bardziej. Nie, nie tych artykułów, ale ciemności. Wydawało mi się, jak zasypiałem, że macki jakiejś zimnej ośmiornicy skradają się ku mojemu sercu. Moja ukochana zmieniła się bardzo, wychudła, pobladła, prosiła aby jej wybaczył to, że radziła mi, abym wydrukował fragment mojej powieści. Mówiła żebym wyjechał nad Morze Czarne, rzucił to wszystko. Miałem jeszcze 10.000 – z pieniędzy jakie wygrałem na loterii, to jej oddałem, na przechowanie. To stało się pewnego dnia w październiku, wieczorem. Czułem, że ośmiornica, jest coraz bliżej, wydawało mi się, że jesienna ciemność wygniecie szyb, wleje się do środka i zatopi mnie jak atrament. Wrzasnąłem. Dotarłem do pieca, rozpaliłem ogień, znalazłem w przedpokoju butelkę wina, wypiłem ją całą, poczułem się lepiej, lęki trochę minęły. Otworzyłem drzwi piecyka i grzałem ręce szeptając: „domyśl się, że ze mną jest źle przyjdź, przyjdź, przyjdź....” nikt jednak nie nadchodził, w piecu huczał ogień, deszcz bił o szyby, otwarłem szuflady, wyjąłem ciężki egzemplarz powieści i bruliony brudnopisów, łamiąc sobie paznokcie wpychałem je na sztorc między polana, zapisany papier nie chciał się palić, popiół tłumił płomienie, ale ja poruszałem pogrzebaczem karty, stronice żółkły powoli, migały dobrze mi znane słowa, papier czerniał, słowa ginęły, ja w zapamiętaniu dobijałem je pogrzebaczem. Ogień pochłonął wszystko, całą moją powieść. Jak jej nienawidziłem, nienawidziłem. W jednej chwili wszystko się dokonało się. Ciemność okryła Jeruszalaim, znienawidzone przez prokuratora miasto. Z coraz większą odrazą wypowiada zdania ze swojej powieści – po czym znika.

Dźwięki kliniki. Z boku pojawia się Strawiński i kiwa na Bezdomnego, który schodzi z gzymsu.

Z kim? Z Warionuchą? Nie. Nie ma go. Iwan Sawieliewicz Warionucha wyszedł z teatru. Odkłada słuchawkę

Warionucha proszę cię, dzwoń jeszcze raz do Lichodiejewa.

Kiedy nie ma go w domu. Już nawet posyłałem Karpowa, ale nikogo nie ma w mieszkaniu.

Diabli wiedzą co to ma znaczyć.

Fokicz wnosi afisze. Afisze na dzisiejszy występ tego Wolanda przynieśli. Niezłe. Zwracają uwagę.

Mnie się ta cała afera wyjątkowo nie podoba. Dziwię się, że pozwolili mu na wystawianie czegoś podobnego. „Seans czarnej magii oraz magii owej całkowite zdemaskowanie”.

Nic nie mów Mikołaju Iwanowiczu. Widzisz, rzecz w tym, że może być dobrze znana nam biała magia, może być nawet szara magia, znana w wiadomych kręgach, w tym wypadku widać może też być czarna magia. To bardzo subtelne posunięcie. Zauważ: cały dowcip polega na demaskowaniu.

Ten Stiopa to zawsze wymyśli coś takiego! Gdyby przynajmniej pokazał tego maga. Tyś go przynajmniej widział. Kto to u diabła jest?

Nie widziałem go na oczy. Lichodiejew jak oszalały przybiegł do mnie z umową i polecił wypłacić magowi zaliczkę, i tyle go widzieli.

Jest pięć po drugiej a Lichodiejewa ciągle niema. Dzwonił o jedenastej i miał być, za pół godziny. Cała robota przez niego stoi.

A może wpadł pod tramwaj jak przewodniczący Berlioz?

Nie byłoby źle.

Wchodzi z prawej strony Gdzie tu jest Varietes? Mam pilną depeszę czyta jak przez szczekaczkę jałty moskwy varietes dzisiaj pół do dwunastej komisariacie zjawił się szatyn w nocnej koszuli spodniach bez butów obłąkany zeznał nazwisko lichodiajew jest dyrektorem variets depeszujcie milicja jałta gdzie dyrektor lichodiejew. Proszę podpisać.

Samozwaniec. Przyjmowanie telegramów. Na rachunek Varietes. Pilna depesza. Jałta. milicja. dyrektor lichodiejew moskwie dyrektor finansowy rimski. Podnosi inny telefon. Nie było tam u wam Stiopy Lichodiejewa. No tak. Szkoda.

Czyta błagam dać wiarę przeniesiony jałta hipnoza wolanda depeszujcie milicję potwierdzenie tożsamości lichodiejew

Obywatele! Najpierw podpiszcie, a potem będziecie sobie milczeć ile dusza zapragnie. Ja roznoszę pilne telegramy!

Na pewno rozmawiałeś z nim przez telefon po jedenastej?

Głupie gadanie. Rozmawiałem czy nie rozmawiałem, Lichodiejew nie może być teraz w Jałcie. To śmieszne.

Lichodiejew, a z Jałty depeszuje samozwaniec. Hipnoza...tylko skąd samozwaniec może wiedzieć o kontaktach Lichodiajewa z Wolandem? Ależ skądże. Bzdura!

Gdzie zatrzymał się ten Woland?

W biurze turystycznym mówią, że w mieszkaniu Lichodiajewa. Mieszkanie nie odpowiada. Może by spróbować zadzwonić jeszcze...

Depesza. Pilna. Pokwitować.czyta Dowodem mój charakter pisma mój podpis proszę potwierdzić telegraficznie zarządźcie obserwację Wolanda lichodiejew.

To jest niemożliwe!

No jego. Nie rozumiem. Nie-ro-zumiem. Koleją do Sewastopola półtora tysiąca kilometrów, a do Jałty trzeba dorzucić jeszcze osiemdziesiąt. W linii prostej oczywiście. To może być tylko hipnoza.

Rozmawiałem z nim o 11.20, był u siebie w mieszkaniu. O 11.30 zjawił się na milicji w Jałcie. I jaka hipnoza przerzuca ludzi o tysiąc kilometrów. To jest wykluczone. Rozumiesz. Wykluczone. Podnosi telefon Poproszę rozmowę błyskawiczną z Jałtą. Jak na złość linia uszkodzona. Dobra. Znajdź mi tego Wolanda.

Czy mogę rozmawiać z panem Wolandem. Tak. Mówi administrator Varietes Warionucha. Merci. Kto przy telefonie. Do Rimskiego Rozmawiam z jego tłumaczem Korowiowem. Przepraszam czy Stiopy Lichodiejewa nie ma w domu. Co! Wyjechał na przejażdżkę za miasto. Kiedy wróci? Dobrze. Niech pan będzie uprzejmy przekazać panu Wolandowi, że jego występ odbędzie się w trzeciej części programu. Odkłada telefon. No mówiłem, nie pojechał do żadnej Jałty tylko za miasto.

Jeśli tak, to jest to świństwo nie z tej ziemi.

Wiem. Przypomniałem sobie. W Puszkino otwarli niedawno wschodnią restaurację – nazywa się Jałta. Wszystko jasne. Schlał się i stamtąd depeszuje.

No tego już za wiele. Ciężko odpokutuje ten piknik. Wychodzi, ale wraca Ale, zaraz, jakże to przecież milicja.

To głupstwo, stare kawały Lichodiejewa.

Wierz co - bierz te depesze i zanieś gdzie trzeba. I to jak najszybciej. Niech już tam się martwią.

Iwan Sawiliewicz Warionucha wyszedł z teatru.

Słuchaj Warionucha, rozumiesz po rosyjsku nie noś nigdzie tych depesz.

Przestanie pan, czy nie. Poczekaj pan, zapłacisz mi za to. Jaki pański numer. My pana znajdziemy! Odwraca się a tu stoi przed nim Behemot. Co to za?

Powiedzmy, że ja.

Miło mi.... naprawdę bardzo mi miło.

Co masz w teczce, gnido? Depesze? A uprzedzano cię przez telefon, żebyś ich nigdzie nie nosił. Uprzedzano cię.

A ty musiałeś polecieć? Dawaj teczkę pasożycie!

Warionucha, Warionucha, pozwól, że cię ucałuję.

Proszę Państwa: zaczynamy, zaczynamy. Ho-ho, ileż tu ludzi. Widzę, że zwaliło się dziś do nas chyba z pół miasta! Parę dni temu spotykam przyjaciela i pytam: "Dlaczego nie wpadniesz do Variets? Wczoraj było u nas pół miasta". A on mi na to: "Bo ja mieszkam w tej drugiej połowie!" Ah-ha-ha. No cóż: wita Państwa wasz ulubiony konferansjer Żorż Bengalski. Ach, ach: znów dziś jeszcze jeden niezwykły wieczór w niezwykłym teatrze Varietes. A teraz: absolutna rewelacja: niezwykły gość z daleka Profesor Czarnej Magii Woland.

Głos z boku: nie ma go jeszcze!

No tak. W takim razie wystąpi teraz przed państwem Ida HErkulesówna Wors w mrożącym krew w żyłach numerze w towarzystwie Trio Rowerowego Giugli.

MUZYKA: Piosenka „Arlekino” z repertuaru auły Pugaczowej w wykonaniu jazz bandu i Idy Herkulesowy Wors – oraz zespołu baletowego – 4 sanitariuszy zamienionych w siłaczy z Varietes.

Proszę Państwa: zaczynamy, zaczynamy. Ho-ho, ileż tu ludzi. Widzę, że zwaliło się dziś do nas chyba z pół miasta! Parę dni temu spotykam przyjaciela i pytam: "Dlaczego nie wpadniesz do Variets? Wczoraj było u nas pół miasta". A on mi na to: "Bo ja mieszkam w tej drugiej połowie!" A więc obywatele… a teraz wystąpi przed wami z seansem czarnej magii, długo oczekiwany - znakomity artysta zagraniczny monsieur Woland. Oczywista, i ja wiem, i państwo wiecie, że czarna magia w ogóle nie istnieje i że nie jest to nic innego jak tylko zabobon, zaś maestro Woland po prostu mistrzowsko opanował technikę trików, o czym się zresztą dowiecie w najciekawszej części jego występu, to znaczy w części demaskującej całą tę technikę, no, i ponieważ wszyscy jesteśmy entuzjastami techniki i jej demaskowania, to poprosimy teraz pana Wolanda!...

Fotel. Powiedz mi, zacny Fagocie: twoim zdaniem, mieszkańcy Moskwy bardzo się zmienili?

Masz rację. Ludność tego miasta bardzo się zmieniła... zewnętrznie, mam na myśli... zresztą i samo miasto... O ubraniach nie ma nawet co mówić, ale pojawiły się te... jak im tam... tramwaje, automobile...

Zagraniczny artysta wyraża zachwyt Moskwą, która się tak rozwinęła w sensie technicznym, a także nad mieszkańcami Moskwy

Czyż wyraziłem zachwyt?

W żadnym wypadku, messer, nie było mowy o żadnym zachwycie.

Więc o czym ten człowiek mówi?

Mnie jednak interesują nie tyle autobusy, telefony i inna...

Właśnie, dziękuję, ile sprawa niepomiernie istotniejsza: czy mieszkańcy tego miasta zmienili się wewnętrznie?

Tak, to najważniejsza sprawa, messer.

Ale my tu gadu, gadu, drogi Fagocie, a publiczność zaczyna się nudzić. Bądź tak uprzejmy i pokaż nam na początek coś prościutkiego.

Adin, dwa, tri, czietyrie… Talia którą widzieli szanowne obywatele, znajduje się tera w drugim rzędzie u obywatela Łatuńskiego, jak raz między banknotem trzyrublowym a wezwaniem do sądu w sprawie o zaległe alimenty dla obywatelki Zielkowej. Proszę ją zachować na pamiątkę! Nie na darmo mówił pan wczoraj przy kolacji, że gdyby nie poker, to pana życie w Moskwie byłoby zupełnie nie do zniesienia.

Proszę ją zachować na pamiątkę. Nie na darmo mówił pan wczoraj przy kolacji, że gdyby nie poker pańskie życie w Moskwie byłoby zupełnie nie do zniesienia.

Głos z sali

Stary kawał! Ten na parterze jest z tej samej paczki!

Tak pan sądzi? W takim razie pan też do niej należy, ponieważ talia znajduje się w pańskiej kieszeni!

Rzeczywiście! Ma! Są, są!... Poczekaj! Przecież to czerwońce! Tysiąc rubli. Jak Boga kocham, prawdziwe! Czerwońce, same dychy. Zagraj pan i ze mną takimi kartami!

Avec plaisir! Ale dlaczego tylko z panem? Wszyscy chętnie wezmą w tym udział! Proszę popatrzeć w górę! Raz! Dwa! Trzy!

Czerwońce, czerwońce, Co łapiesz, co? Mój, do mnie leciał! Nie pchaj się, bo jak ja cię popchnę!

Tak więc, obywatele, byliśmy oto świadkami tak zwanej masowej hipnozy. Jest to ściśle naukowe doświadczenie, które najlepiej dowodzi, że nie ma w magii żadnych cudów. Poprosimy teraz maestro Wolanda, żeby zechciał nam objaśnić to doświadczenie. Obecnie, obywatele, zobaczycie, że te rzekome banknoty znikną równie szybko, jak się zjawiły.

A oto przypadek tak zwanego łgarstwa te pieniądze są prawdziwe, obywatele. Nawiasem mówiąc, obrzydł mi ten facet. Pcha się ciągle tam, gdzie go nie proszą, psuje cały seans kłamliwymi komentarzami! Co z nim zrobimy?

Urwać mu głowę!

Czy ktoś powiedział: głowę mu urwać, dobrze słyszałem, obywatele. Urwać głowę? To jest myśl! Behemot! - Do roboty! Eins, zwei, drei!

MUZYKA: Dźwięk na wiolonczeli na obcinanie głowy Bengalskiemu

Będziesz jeszcze plótł duby smalone?

Już nie będę!

Więc jak, obywatele, darować mu czy nie? Co rozkażesz, messer?

No cóż. Ludzie są tylko ludźmi. Lubią pieniądze z czegokolwiek byłyby zrobione,... No, cóż... i miłosierdzie zapuka niekiedy do ich serc… włóżcie głowę.

Oddajcie mi moją głowę. Zabierzcie mieszkanie, zabierzcie obrazy, ale oddajcie głowę.

A teraz, skorośmy spławili tego nudziarza, czas na numer wieczoru.

Uwaga: otwieramy niezwykły paryski salon mody dla pań! Uwaga specjalne okazje! Nasza firma całkowicie bezpłatnie wymienia stare sukienki i obuwie na paryskie toalety i paryskie pantofelki. A więc otwieramy.

Tłum

Nagle tłum rusza w otwarte przez Behemot drzwi. Tratowanie. Przepychanie. Widać, jak za drzwiami aktorzy zdzierają z siebie ubranie i wymieniają się częściami garderoby, ubierając się w groteskowe niekompletne stroje.

Guerlain, Mitsuko, Narcisse, Nor, Channel numer pięć, suknie wieczorowe, sukienki koktajlowe.

Uwaga specjalne okazje! Nasza firma całkowicie bezpłatnie wymienia stare torebek, perfumy, kapelusze, pończochy, bieliznę, jak również inne dodatki na najnowsze paryskie wyroby. Proszę się nie krępować. Bez żadnych ceremonii. A teraz kolejny salon.

Powtarza się sytuacja tylko z drugiej strony sceny. Ale teraz postacie są już prawie rozebrane. Gdy wyjdą przez drzwi muzyka powraca

Jeszcze tylko jedna minuta i niestety z powodu późnej pory magazyn zostanie zamknięty, aż do jutrzejszego wieczora.

Rozlega się wystrzał.

Wiedziałem, że to się tak skończy. Wiedziałem. Trzeba odwołać jutrzejszy spektakl i to natychmiast.

Nagle wszyscy spostrzegają, iż są rozebrani – uciekają.

Warionucha, aleś mnie wystraszył. Ale coś jest z tobą, nie tak. Ty...tobie coś brakuje. Twój cień. Co się stało z twoim cieniem. Ty jesteś mar...

Nie ma nikogo, kto by cię usłyszał.

Traci głos. Warionucha wraz z Hellą znikają. Rimski biegnie do drzwi. Ostra rockowa muzyka. Zmiana dekoracji. Ściany zostaję przesunięte do przodu, gdzie rozsiedli się Korowiow z Behemotem.. Słychać temat pieśni Kiepury. W drzwiach pojawia się Fokicz.

Muszę się koniecznie zobaczyć z panem artystą.

Tak? Koniecznie właśnie z nim?

Z nim właśnie.

Przybył tu jakiś człeczyna i chce zobaczyć się z messerem.

Czym mogę panu służyć.

Nie. Nie. Ani słowa więcej! Nigdy, w żadnym wypadku nie wezmę nic do ust w pańskim bufecie. Przechodziłem wczoraj, szanowny panie, obok pańskiego bufetu i do teraz nie mogę tego zapomnieć. Łaskawco!. Bryndza i Jesiotr.

Drogi panie. Zielona bryndza nie istnieje, ktoś musiał pana oszukać. Bryndza powinna być biała. A herbata? Toć to pomyje! Sam widziałem jak jakaś niechlujna dziewczyna wlewała z wiadra surową wodę do waszego wielkiego samowara a herbatę nalewano dalej. A jesiotr...

Przepraszam, przyszedłem w innej sprawie i jesiotr nie ma tu nic do rzeczy.

Jakże to, jesiotr nie ma nic do rzeczy, skoro jest zepsuty.

Przysłano nam jesiotra drugiej świeżości.

Druga świeżość! Świeżość jest tylko jedna, pierwsza i ostatnie. Druga świeżość to znaczy, że jesiotr jest zepsuty.

Proszę mi wybaczyć, ale

Wybaczyć nie mogę.

Przyszedłem w innej sprawie.

Jakież to inne sprawy mogły pana do mnie sprowadzić. O ile się nie mylę z osób zbliżonych do pańskiej profesji znałem jedną kurtyzanę, ale to były dość dawno. Korowiow! Taboret dla pana kierownika bufetu!

Dziękuję najuprzejmiej.

Tak więc stanęliśmy na jesiotrze. Świeżość. Świeżość. Świeżość. To powinna być dewiza każdego bufetowego. A propos. Byłby pan tak łaskawy i poczęstował się...

Wina jakich krain pan zwykł pijać o tej porze.

Proszę spróbować. Pucharek wina. Białe, czerwone?

Ja ...niepijący..

Może partyjkę kości? Karty, domino?

To bardzo źle. Widzi pan, coś niedobrego kryję się w mężczyznach, którzy unikają wina, gier i towarzystwa pięknych kobiet i ucztowania. Tacy ludzie są ciężko chorzy, albo nienawidzą otoczenia. Co więc pana do nas sprowadza?

Był pan łaskaw pokazywać sztuki...

Ja? Pan raczy żartować. Mnie to nawet nie przystoi.

Ale przecież...seans czarnej magii..

No tak. Mój drogi, wyjawię panu tajemnicę. Wcale nie jestem artystą, chciałem tylko popatrzeć na mieszkańców Moskwy. To moja świta zorganizowała seans. Ja tylko siedziałem i patrzyłem. No ale co pana sprowadza do mnie w związku z seansem?

Przepraszam, że ośmielam się przypomnieć, ale z sufitu poleciały banknoty. Wszyscy je łapali. Przychodzi więc do bufetu młody człowiek, daje czerwońca, a ja mu wydaję osiem pięćdziesiąt reszty. Potem drugi…

Też młody?

Nie starszy. Potem trzeci, czwarty...a ja wszystkim wydaję resztę. A potem sprawdzam kasę, a tam zamiast pieniędzy pocięty papier. Na sto dziewięć rubli nacięli bufet.

Aj,jaj. Czyżby kanciarze. Czyżby wśród mieszkańców Moskwy mogli znaleźć się kanciarze.

Powinien pan zapłacić!

Zapłacić?

O takich sztuczkach trzeba powiadamiać administrację.

Nie mam ochoty panu płacić. To takie nudne.

A więc będę zmuszony oddać sprawę do sądu.

Niech pan już da te papiery. Wymienimy je panu. Pan przecież jest człowiekiem ubogi. Prawda? Jest pan ubogi?

Ale tu były etykiety po wodzie mineralnej, papierki po cukierkach ślazowych...

Niemało sobie pan odłożył. Co?

Otwiera drzwi, słyszymy jego przetworzony głos Gdzieś tak około dwieście czterdzieści dziewięć tysięcy rubli, w pięciu oddziałach kasy oszczędności, a w domu pod podłogą dwieście złotych dziesiątek. No ale to oczywiście nie są pieniądze.

Kiedy ma pan zamiar umrzeć?

Nikt tego wiedzieć nie może i nikogo to nie powinno obchodzić.

Powiedzmy, że nikt nie wie. Też mi dwumian Newtona. Umrze on za dziewięć miesięcy...w przyszłym roku w lutym na raka wątroby w klinice Pierwszego Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego na sali numer cztery.

Dziewięć miesięcy. Czyli wypada po jakieś dwadzieścia siedem tysięcy rubli na miesiąc. No i do tego jeszcze te dziesiątki pod podłogą.

Dziesiątek nie da się upłynnić. Po śmierci Andrzeja Fokicza dom natychmiast zostanie zburzony, a monety zostaną przekazane do Banku Narodowego.

Zresztą nie radziłbym kłaść się do kliniki.

Co za sens umierać na szpitalnej sali, gdzie słuchać tylko jęki i rzężenia śmiertelnie chorych? Czy nie lepiej wydać ucztę za te 27 tysięcy a potem zażyć truciznę i przenieść się na tamten świat przy dźwiękach strun w otoczeniu pięknych kobiet i oszołomionych winem przyjaciół

Dość tych marzeń.

Niech pan pokaże te kawałki papieru...No i cóż tam?

Czerwońce!

Słuchaj no panie kierowniku bufetu. Czy pan jest pijany?

Co takiego się dzieje? Ki diabeł?

Co się dzieje? Z chciwości mąci się panu w oczach.

Aaale, jeśli one znowu ..ten..tego...

Jestem bardzo rad, że pana poznałem.

Drogi Andrzeju dziękujemy, że nas pan odwiedził, proszę serdecznie pozdrowić wszystkich przyjaciół. Ode mnie i od Behemota.

Hella odprowadź pana.

Do widzenia. Proszę wszystkich pozdrowić.

Hella podchodzi i drapie go w głowę, Fokicz znika za drzwiami, po chwili wybiega z boku – wprost na doktora Stravińskiego

Jestem śmiertelnie chory, proszę mnie przyjąć poza kolejnością…krzyczy Panie doktorze, przed chwilą dowiedziałem się z wiarygodnego źródła, że w lutym przyszłego roku umrę na raka wątroby. Błagam niech pan powstrzyma tego raka.

Pan wybaczy ale nie rozumiem. ..czy pan był u lekarza? I co się panu stało w głowę?

U jakiego lekarza? Zobaczyłby pan tego lekarza. Niech pan plunie na głowę, ona nie ma nic do rzeczy. Niech pan plunie na głowę. Ona nie ma nic do rzeczy. Rak wątroby…proszę go zatrzymać.

Strawiński

Pije pan wódkę?

Nigdy do ust nie wziąłem.

Proszę tu stanąć. Proszę oddychać. Tak. Nie oddychać. Oddychać. Tak. Koniecznie musi pan odwiedzić neurologa.

Strawiński

A co to takiego? Proszę to zabrać.

Niech pan weźmie, tylko niech pan zatrzyma raka.

Dobrze. Dobrze. Proszę jutro oddać mocz do analizy. Tu ma pan skierowanie. Tak. I proszę nie pić zbyt wiele herbaty i jeść zupełnie bez soli.

Nawet zupy nie solić?

Strawiński

Niczego nie solić.

MUZYKA: Zaczyna się „Kaniec filma” (utwór Tiger Lillies) Pojawiają się Korowiow i Behemot z metalowym łóżkiem-stołem. Jazz-band – obok nich.

Cicho Ja jestem śmiertelnie chory. To mnie grają.

Choć jesteś bydle, kozi syn,

niech cię nie dręczy duszy spleen,

wszak każda męka kres swój ma,

Choć zamiast twarzy zadek masz

optymistycznie w przyszłość patrz.

Jak jesiotr będziesz wkrótce gnił

więc się nie przejmuj byle czym.

Choć żyłeś, jak podstępna wesz-

-wśród małych krętactw wielki stres,

spocona czaszka, drżenie rąk-

-uśmiechnij się, to kres twych mąk.

Spójrz, jak wątrobę toczy rak.

Lecz nie mów, że ci szczęścia brak.

Niech cię nie dręczy ciężar ów

wszak już po śmierci będziesz zdrów.

Jak słodko się obrócić w pył

i nie pamiętać kim żeś był.

Najsłodszą będzie chwila ta.

Siostro. Pani oczy. Pani oczy są martwe.

Dlaczego zostawiłam cię wtedy w nocy samego? Dlaczego? Przecież to było szaleństwo. Wróciłam nazajutrz, jak obiecałam, ale było za późno, ciebie tam już nie było. Ale, widzisz, cały czas mam nadpalony brulion twojej powieści i zasuszoną róże i nawet twoją książeczkę oszczędnościową, na której jest 10.000 rubli. Dlaczego tylko nie dajesz mi znaku życia. Ciekawe czyj to pogrzeb i dlaczego żałobnicy mają takie niezwykłe miny?

Michała Aleksandrowicza Berlioza. Przewodniczącego Massolitu. Tak. Panuje wśród żałobników doprawdy niespotykany nastrój. Wiozą nieboszczyka, a myślą tylko o tym, gdzie też się mogła zapodziać jego głowa.

Jaka głowa?

Proszę tylko pomyśleć, dziś rano ktoś z sali u Gribojedowa gwizdnął z trumny głowę nieboszczyka.

Małgorzata

Jak to się mogło stać?

Diabli wiedzą jak. Sądzę, że warto by o to zapytać Behemota. Coś okropnego jak zręcznie ją gwizdnęli. Co za skandal…I do czego może byś potrzeba komuś taka głowa?

Chwileczkę. Jakiego Berlioza? Tego co to dzisiaj w gazetach?

Małgorzata

To znaczy, że za trumną idą literaci?

A jasne, że literaci.

Proszę mi powiedzieć, czy nie ma wśród nich krytyka Łatuńskiego.

Jakże może go nie być? Ten w czwartym rzędzie z samego brzegu to on.

O, to, to! Jak widz nienawidzi pani tego Łatuńskiego.

Nienawidzę jeszcze parę innych osób, ale to nieciekawy temat, to pana nie zainteresuje.

Naturalnie co w tym ciekawego Małgorzato Nikołajewna.

Skąd pani mnie może znać. A nawiasem mówiąc - przysłano mnie do pani z interesem.

Od tego trzeba zacząć, zamiast pleść diabli wiedząc co o jakiejś uciętej głowie. Chce mnie pan aresztować?

Dlaczego od razu aresztować? Dlaczego jeśli ktoś zaczyna rozmowę, to miałoby się skończyć to aresztowaniem? Po prostu mam do pani interes.

Małgorzata

Polecono mi żebym na dziś wieczór panią zaprosił.

Do pewnego bardzo ważnego cudzoziemca.

Jak widzę, rodzi się nowa profesja – uliczny stręczyciel!

Ciemność, która nadciągnęła znad Morza Śródziemnego, okryła znienawidzone przez procuratora miasto. Otchłań zwaliła się z niebios i pochłonęła skrzydlatych bogów ponad hipodromem...Jeruszalaim, wielkie miasto zniknęło jak gdyby nigdy nie istniało. ..Niech panią piekło pochłonie razem z tym nadpalonym brulionem, i zasuszoną różą, niech pani dalej błaga go żeby zniknął z pamięci, żeby wypuścił panią na wolność…

Małgorzata

Nic nie rozumiem. O brulionie można się jeszcze dowiedzieć. Ale jak pan poznał moje myśli? Kim pan jest? Z jakiej instytucji?

Powiedziałem już, że z żadnej. Niech pani usiądzie. No dobra. Nazywam się Azazello, ale to i tak nic pani nie powie.

Czy mógłby mi pan powiedzieć skąd pan wie o brulionie i o moich myślach?

Nie mógłbym.

Ale pan coś o nim wie.

Powiedzmy, że wiem.

Czy on żyje?

O Boże. O Boże.

Tylko proszę bez histerii…

Przepraszam, przepraszam. Oczywiście rozgniewałam się na pana, ale zgodzi się pan chyba, że kiedy ktoś nagle na ulicy zaprasza kobietę….nie mam przesądów... zapewniam pana, ale ja nigdy nie widuję się z cudzoziemcami i nie mam z nimi ochoty nawiązywać stosunków towarzyskich…przy tym mój mąż…na tym polega mój dramat, że żyję nie z tym, z którego kocham, ale uważam że byłoby podłością zmarnować mu karierę... z jego strony spotkało mnie tylko samo dobro….

Już dobrze. Cudzoziemiec, do którego panią zapraszam jest całkowicie niegroźny. I żywa dusza nie będzie wiedziała o pani wizycie. Za co jak za, ale za to mogę ręczyć.

Małgorzata

Tego dowie się pani później.

Rozumiem...mam mu się oddać.

Rozczaruję panią, ale to się nie stanie.

No więc czego on chce?

Małgorzata

Dowiem się czegoś o nim. O tak. Jadę dokąd pan chce.

Dlaczego mnie do tego delegowali. Mógł jechać Behemot. On ma wdzięk. Dać admistratorowi po mordzie, albo wyrzucić z domu wujaszka, to robota dla mnie. Ale rozmawiać z kobietami! O nie.

Małgorzata

No przecież zgodziłam się. Jadę.

Proszę oto przyjąć to puzderko i punktualnie o wpół do dziesiątej, rozebrać się do naga i natrzeć całe ciało znajdującą się w nim maścią. Potem proszę nie oddalać się od telefonu i czekać na instrukcje. Zostanie pani dostarczona na miejsce, bez kłopotów.

To jakaś ciemna historia, ale idę w nią. Ale jak mnie pan zgubi będzie panu wstyd. Rozumie pan. Wstyd!

Do diabła, proszę mi to oddać. Niech poślą Behemota. Ja nie potrafię pracować z kobietami. Proszę mi to oddać. Natychmiast proszę oddać.

Małgorzata

O nie! Zgadzam się na wszystko. Jadę. Jadę. Nie oddam.

MUZYKA: Powrót marsza pogrzebowego – przejście orkiestry przez proscenium. Za orkiestrą idzie Korowiow - dyrygując. Zmiana dekoracji. Ustawiony pokoik Małgorzaty. Małgorzata wchodzi z boku. Po czym wraca do pokoju. Smaruje się kremem. Rozbiera się. Nagle pada na podłogę. Zaczyna się jej odlot – niczym narkotykowy trans .

Małgorzato Nikołajewna, Małgorzato Nikołajewna słyszała pani co się wczoraj działo w Varietes…

I co Nataszo, ładna jestem?

Zbiera rozrzucone ubrania Małgorzaty Jakże to tak, Małgorzato Nikołajewna, jak pani to robi?

Pani skóra….świeci.

Daj spokój! Nataszo zostaw to. Zostaw to wszystko. A zresztą weź sobie na pamiątkę. Zabierz sobie wszystko tym pokoju. Weź sobie wszystkie szmatki, perfumy. Nie bierz kosztowności – bo cię oskarżą o kradzież. Zaraz zadzwoni Azazello. Teraz wszystko rozumiem - cudzoziemiec jest niegroźny.

A dzień dobry Mikołaju Iwanowiczu! Wraca pan z zebrania? A ja siedzę, jak pan widzi, sama, nudzę i patrzę sobie na księżyc i słucham muzyki.

To niegrzecznie Mikołaju Iwanowiczu. Mimo wszystko jestem kobietą! Przecież to chamstwo nie odpowiadać, kiedy ktoś mówi do pana. Ach jaki pan nudny, Mikołaju Iwanowiczu. W ogóle wszyscy żeście mi tak potwornie obrzydli, że niech was diabli wezmą!

Małgorzato, już czas, niech pani wylatuje.

Małgorzata

Małgorzato Nikołajewna. Zapraszam panią na przejażdżkę. Cel podróży: Mieszkanie krytyka Łatuńskiego. Numer 84.

Małgorzata

Łatuński – ten co zgubił mistrza!. Łatuński 84. Łatuński 84.

Nataszka! Nasmarowałaś się kremem?

Kochana, królowo ty moja francuska. I jemu posmarowałam łysinę kremem.

Księżniczko!

Najmilsza Małgorzato Nikołajewna. Wzięłam krem. Też chcę żyć i latać. Wybacz mi królowo, ale nie wrócę. Oświadczył mi się. Jak do mnie mówiłeś.

Bogini! Nie mogę tak szybko. Mogę pogubić ważne dokumenty.

Idź do diabła ze swoimi dokumentami. Czego on nie wygadywał ten świntuch. Do czego nie namawiał. Jaką forsę obiecywał. Mówił, że Klaudia Pietrowna o niczym się nie dowie. Co może powiesz, że kłamię?

Domagam się przyrócenia mojego normalnego wyglądu. Nie mam zamiaru lecieć na jakieś nielegalne zebranie. Małgorzato Nikołajewna, pani jest obowiązana przywołać do porządku swoją pomoc domową.

Teraz ja jestem dla ciebie pomoc domowa? A jak ty do mnie mówiłeś?

Małgorzato Nikołajewna niech się pani za mną wstawi, niech mnie przyjmą na wiedźmę.

Małgorzata

Dobrze. Obiecuję ci.

Dziękuję.

Pani pozwoli, że się przedstawię: Korowiow. Dziwi się pani czemu nie ma światła. Myśli pani, że chodzi o oszczędność – skądże znowu. Po prostu messer nie lubi światła elektrycznego – więc włączymy je w ostatniej chwili. Zresztą może lepiej, żeby nie było go wcale.

Najbardziej mnie zdumiewa gdzie to ile tu przestrzeni i gdzie się wszystko mieści. To jest przecież zwykłe mieszkanie, jakich wiele na Sadowej...

To zupełnie proste. Ci którzy są otrzaskani z piątym wymiarem, bez trudu mogą powiększyć lokal do potrzebnych rozmiarów. Powiem więcej, do czort wie jakich rozmiarów! Zresztą zdarzało mi spotkać ludzi którzy nie tylko nie mieli pojęcia o piątym wymiarze, ale o niczym nie mieli zielonego pojęcia a tym niemniej dokonywali cudów jeśli chodzi o powiększenie swoich mieszkań. Ale do rzeczy. Jest pani mądrą kobietą i bez wątpienia domyśliła się już pani, kim jest nasz gospodarz.? Doskonale. Raz do roku messer wydaje bal. Jest to wiosenny bal pełni księżyca. Tłumy! Jak się pani zapewne domyśla – messer jest kawalerem, potrzebna jest jednak gospodyni, cóż to za bal bez gospodyni. Utarła się tradycja, że gospodyni zawsze ma na imię Małgorzata i jest królewskiej krwi i zawsze pochodzi z miasta gdzie odbywa się bal. W Moskwie znaleźliśmy sto dwadzieścia jeden Małgorzata – no i żadna się nie nadaje. Oczywiście poza panią. Krótko mówiąc: czy zgadza się pani pełnić rolę gospodyni na balu u pana Wolanda?

Małgorzata

Zgadzam się.

Witam cię królowo i proszę abyś wybaczyła mi mój domowy strój. Behemot. Mamy gościa.

Co to ma znaczyć? Czemuś sobie pozłocił wąsy i po diabła ci ta muszka?

Doprawdy nie godzi się iść na bal bez muszki. Nie chciałbym znaleźć się w sytuacji gdy zostanę wyrzucony za drzwi z powodu nieodpowiedniego stroju.

No ale wąsy....?

Widzę, że czyni się jakieś wycieczki pod moim adresem, więc muszę się poważnie zastanowić czy aby na pewno powinienem iść na bal.

Tak więc pragnę przedstawić pani – moją świtę. Ten, który się tu wygłupia to kot Behemot, Azazella i Korowiowa już pani zna, a oto Hella – moja wierna służka – jest roztropna, pojętna i we wszystkim potrafi usłużyć. Aj, noga mnie rozbolała...a tutaj ten bal.

Może ja...

Moi doradcy utrzymują, że to reumatyzm. Podejrzewam, jednak, że ten ból to pamiątka po pewnej czarującej wiedźmie, z która zawarłem bliższą znajomość w roku 1571 w Brockenhill na Diabelskiej Katedrze

Małgorzata

Ach, czy to możliwe?

Głupstwo! Za trzysta lat przejdzie. Ale czy pani nic nie dręczy, może jakiś smutek zatruwa pani serce.

Nie. Teraz kiedy jestem u pana czuję się doskonale.

Messer, śpieszę donieść, że mamy dwoje obcych ludzi: jakąś piękną dziewczynę, która błaga by pozostawiono ją przy Małgorzacie a wraz z nią przybył, przepraszam za wyrażenie: wieprz.

Dziwnie się zachowują te piękne dziewczyny.

To Natasza, Natasza. Moja służąca.

Dobra, zastawcie ją przy pani, a wieprza do kuchni.

Chcecie go zarżnąć? Na litość messer – to Mikołaj Iwanowicz, lokator z parteru.

A po kiego diabła miałbym go zarzynać. Niech sobie posiedzi z kucharzami i koniec. Przyzna pani, że nie mogę go wpuścić do sali balowej.

Zbliża się północ, messer

Już czas. Już czas! Zaczynamy.

Zapalają się wiszące lampy z odkrytymi świetlówkami. Olbrzymia poczekalnia. Brudne, nieprzyjemne wnętrze. Po środku stół z głową Berlioza.

A gdzież goście?

Nadejdą, królowo nadejdą. Nie będziesz mogła uskarżać się na ich brak. Niech się pani niczemu nie dziwi, zostanie pani wynagrodzona. Do północy zostało najwyżej dziesięć sekund, zaraz się zacznie.

Johannes Strauss. I nich mnie powieszą na lianie w tropikalnym lesie, jeśli kiedykolwiek na jakimkolwiek balu grała już taka orkiestra! Osobiście ich zapraszałem. I proszę zauważyć: ani jeden nie zachorował ani jeden nie odmówił..

Oto Monsieur Jacques. Fałszerz pieniędzy, zdrajca stanu, ale doprawdy zdolny alchemik. Wsławił się tym, że otruł kochankę króla.

Jakże się cieszę.

Jesteśmy zachwyceni....

Hrabia Robert. To odwrotny przypadek. Hrabia Robert był kochankiem królowej i otruł swoją żonę.

Bardzo nam miło hrabio!

Signore Tofaa, niezmiernie popularna wśród młodych neopolitanek, którym znudzili się ich mężowie. Przecież zdarza się tak, królowo, że żona ma dość męża.

Małgorzata

Ależ tak.

A do czego służy ta zieleń na szyi?

Signorę spotkała w więzieniu pewna nieprzyjemność, strażnicy więzienni wywiedziawszy się, że około pięciuset zbyt pochopnie wybranych mężów opuściło na wieki Neapol i Palermo, tak się zdenerwowali, że udusili signorę Tofanę w celi.

A to nieprzyjemne typy: dwa pijane wampiry, grupa hulaków z Broncken. O a ten dwudziestoletni chłopiec od dziecka wyróżniał się osobliwym charakterem: marzyciel i dziwak. Pokochała go pewna dziewczyna, on zaś wziął i sprzedał ją do domu publicznego.

Małgorzata

A to nieciekawa postać. Uwielbia bale, stale marzy o tym żeby poskarżyć się na swoją chusteczkę.

Przydzielono do niej pokojówkę, i ta pokojówka od trzydziestu lat kładzie jej w nocy na stoliku koło łóżka chustkę do nosa. Kiedy się budzi, chustka już jest. Paliła ją w piecu, topiła w rzece i nic nie pomogło.

Z granatową obwódką. Rzecz w tym, że kiedy pracowała w kawiarni, właściciel pewnego razu zawołał ją do piwnicy, a dziewięć miesięcy później urodziła chłopczyka, wyniosła go do lasu i wcisnęła do ust chusteczkę, a potem zakopała. Przed sądem mówiła, że nie miałaby mu co potem dać jeść.

Małgorzata

Niech się pani dzisiaj upije, Friedo i niech pani o niczym nie myśli.

Michale Aleksanrowiczu Berlioz? Wszystko się sprawdziło, prawda? Głowę odcięła kobieta, posiedzenie nie doszło do skutku, a ja mieszkam w pańskim mieszkaniu. To fakt. Nas interesuje jednak co będzie dalej. Zawsze był pan głosicielem teorii według, której po docięciu głowy życie człowieka urywa się, człowiek zamienia się w popiół i odchodzi w niebyt. Miło mi zakomunikować w pana obecności, że pańska teoria jest równie solidna jak błyskotliwa. Zresztą wszystkie teorie są siebie warte. Jest między nimi i taka, że każdy dostaje to w co wierzy.MUZYKA: „Musica ricerata” zerwanie na wejscie Barona Meigla – który pojawia się z bukietem kwiatów jak spóźniony gość.

A oto i nasz drogi baron Meigel, urzędnik Komisji Widowisk na stanowisku oprowadzającego cudzoziemców po godnych uwagi miejscach stolicy. Zaoferował nam swoje usługi, w dziedzinie w której osiągnął biegłość – to znaczy pokazania tego co w Moskwie jest godne uwagi. Nie mogliśmy więc nie zaprosić go dziś do siebie. Nawiasem mówiąc rozeszły się o baronie słuchy o pańskiej nadzwyczajnej żądzy wiedzy, co więcej złe języki puściły już w obieg takie słowa jak szpicel i donosiciel.

Michale Aleksandrowiczu. Pan zatem odchodzi w niebyt, a ja z radością wzniosę toast za istnienie. Wasze zdrowie panowie. A teraz pani królowo.

Proszę się nie bać królowo.. proszę się nie bać, królowo. Krew już dawno wsiąkła w ziemię. Tam gdzie ją rozlewano, dojrzewają winne grona. Proszę. Pij

Na litość boską, królowo. Czyż ośmieliłbym nalać się damie wódki. zapala kieliszek To czysty spirytus.

Ach jak miło się je kolację, tak właśnie zwyczajnie, w szczupłym gronie

A wcale nie Fagocie…bal ma także swoje uroki. Ma rozmach…

Nie ma żadnych uroków ani żadnego rozmachu, a te kretyńskie niedźwiedzie i tygrysy w barze swoim rykiem o mało nie przyprawiły mnie o migrenę.

Tak jest messer, jeśli uważasz, że nie ma rozmachu, ja także niezwłocznie zacznę być tego samego zdania.

Uważaj!